|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Pøis³owa
a pøis³owne hrónèka a wus³owa
Hornjo³užiskich Serbow
Zbìra³ a zhromadŸi³
Dorjadowa³ a wuda³
Dr. Ernst Muka
Jan Radyserb Wjela
Budyšin.
Z nakladom dra. E. Muki.
1902
Pøeds³owo.
"Tu sæelu Wam cylièku zbìrku a prošu: Wzmiæe ju do swojeju rukow a èiñæe
z njej cyle kaž chceæe. Ja so jeje do cy³a wzdawam. Wupisowaæ a pøepisowaæ,
pøirunowaæ a rjadowaæ, to by³o dŸì³o, kotrehož so ja stary dŸìd boju. Tuž
hišæe raz: Èiñæe z tym materialom, kažkuli chceæe; rjadujæe a pøestajejæe,
porjedŸujæe a wuwostajejæe, kažkuli so Wam zda, zo by by³o trjeba. Haj,
Wašeje prócy pøi stajenju do rjada, pøi pøihotowanju do æišæa a pøi wobstaranju
korrektury budŸe wobužnje wjele!" - tak mi 15. mìrca 1895 pisaše njesprócniwy
zbìraà a hromadŸeà tuteje wulkotneje a štož móžno dospo³neje zbìrki našich
serbskich ludowych pøis³owow, èesæowny nìtko 81-³ìtny naš wótèinc a nestor
serbskich spisaæelow, mój luby pøeæel Jan Radyserb Wjela.
Po jeho žadanju sym ja èini³ a njedŸiwajo na prócu a zadŸìwki wudaæe
tutoho po Smolerjowych "serbskich ludowych pìsnièkach" (Grimma 1841 a 1843)
najwažniw-šeho ploda z honow serbskeho narodopisa rady wobstara³. Z woprìdka,
hdyž lìta 1894 tehdyše Wjelowe zbìrki dostach, chcych ja te pøis³owa a
wus³owa po jich wobsahu do wšelakich mjeñšich wotdŸìlow dŸìliæ, podobnje
kaž je to sèini³ A. P. Záturecký we swojej lìta 1896 wot kral. èìskeje
Akademije wudatej knizy "Slovenská pøísloví, poøekadla a úsloví". Ale pøi
tajkim zarjadowanju po wìdomostnych zasadach by so:
1) mnohe pøis³owo do wjacy rubrikow stajiæ mì³o a tak wospjetowa³o;
2) by so pola wšelakich pøis³owow z wìsta ani po sajiæ njehodŸa³o,
do kajkeje rubriki wosebje s³ušeju;
3) by so skónènje tola pytanja a lohkeho namakanja dla, kaž pola Zátureckého,
alfabetiski zapis wšitkich pøis³owow pøidaæ mì³;
to pak by æišæ tuteje tak hižo dIa wobšìrnosæe droheje knihi hišæe
wo wjele zdroži³o a naše wuzke wobstejnosæe pøeze wšu mìru pøesaha³o.
Tuž rozsudŸich so, tutón drohi pok³ad našeho ludoweho mudrowstwa bjez
tajkeho rozdŸìlowanja jenož alfabetiscy zrjadowany a po móžnosæi dospo³ny
jako maæiznu a žór³o za dalše pøepytowanja a študije naších serbskich a
s³owjanskich narodospytnikow wozjewiæ a dŸìlach wšitke pøis³owa po pøeæu
a radŸe jich zbìrarja jenož do dweju wotdŸìlow: do njerymowanych (A) a
do rymowanych (B); po wotæišæenju nìkotrych listnow pak mìjach tola za
pøihódniše, pøirunanske wus³owa wosebje zestajeæ a z nich hišæe tøeæi wotdŸìl
(C) stworiæ; tuž nìšto tajkich pøirunankow, w prìnich listnach stejacych,
po prawom z prìnjeho do tutoho tøeæeho wotdŸìla s³uša.
Mjez æišæom, kiž wot lìta 1895 poma³ku pokraèowaše, wosebje, dokelž
naša Maæica Serbska, z woprìdka nak³ad pøis³owow na so wzaæ pøilubiwši,
dla njedostatka trìbnych srìdkow njewìdŸeše, hdy a kak tuto slubjenje dopjelniæ
zamože, knjez Jan Radyserb Wjela pilnje dale za pøis³owami a staršimi pøis³owniskimi
zbìrkami slìdŸeše a mi tak w bìhu èasa (1895-1901) hišæe 8 zešiwkow dopjelnjenkow
(J. Libšowu rukopisnu zbìrku, Zejlerjowe a Bartkowe zapiski, moje dodawki
k Bukowym pøis³owam a štyri samsne dozbìrki) pós³a, kotrež ja, tak daloko
haè bì to dla pokraèowanja æišæa hišæe móžno, do postajenych tøoch wotdŸìlow
zarjadowach; štož pak njebì wjacy móžno, ja z pomocu swojeho swaka J. Keàka
do rjada zestajach a w "Dodawkach", wozjewich; tu pak wjacy rymowane wot
njerymowanych pøislowow dŸìli³ njejsym, ale je jenož z hwìžku * woznamjenich;
pøirunanske wuslowa pak bìše hišæe móžno, wšitke, do tøeæeho wotdŸìla zarjadowaæ.
Dokelž ani nìtko pøi doæišæowanju Maæica Serbska, bìdŸo so hižo wjele
lìt wo srìdki k dotwarjenju swojeho "serbskeho narodneho doma" nak³ad na
so wzaæ njemóžeše, druhi wustaw pak, kiž bìše mí lìta 1900 pøez jenoho
swojich sobustawow nadŸiju èini³, so tež skónènje dla njedostatka srìdkow
wotrjekny, mi nièo druhe njezby, haè, zo by skónènje móhla do³ho pøihotowana
a do³ho woèakowana kniha w æišæu hotowa wuñæ, sam tež nak³ad na so wzaæ.
To pak sym ja rad sèini³, dokelž so nadŸijam, zo tutón z woporami a lubosæu
kaž hromadŸeny, tak wudaty "serbski pøis³ownik" jako žiwje žórlata studŸeñ
serbskeho ludoweho mudrowstwa sebi nic jenož domach pola mojich lubych
krajanow, ale tež wonkach pola s³owjanskich narodopisnikow a wìdomostnych
mužow kedŸbniwu lubosæ a pøeæelne pøipóznaæe dobudŸe.
Wudawaà.
Prìni dŸìl.
A.
Abrahamska wìra na Bože slubjenja twari.5. A byrnje jo na zrìbje roztøas³: kidmo wostanje kidmo.
Absalom, kajki to z wonka krasnik a njekrasnik z nutøka!
Absalomojo su hišæe dŸensniši dŸeñ.
A byrnje ty pišæel z Prawoæic mì³, æi piskanje njeñdŸe, hdyž maš jachlawu.
Advokaæi so z h³upymi pjeñkami kormja.10. Amos bì kruwaà, a tola bu Boži profeta.
Almožinu dawaæ, to poèinki njejsu, hdyž wutroba njedawa, ale jenož ruka.
A maš-li snano wšeho dosæ, pìknosæe níhdy dosæ nimaš.
Amerika praji: Pak napinaj stawy, pak zderñ.
Ani kral nièo na rozæiski nima.15. A njech tež so njemdrišo zahanješ, tupa sekera do pjeñka njecha.
Ani Lipsk ani Praha æi njedatej ducha, jeli. tam bjez h³owy pøiñdŸeš.
Ani najmjeñši m³ynèk bjez klepota njeje.
Ani najp³ódniše lìta so wšemu radŸiæ njedadŸa.
Aptykam smìje so smjeræ runje tak wótøe, kaž zelowym žonam.
|
Towarzystwo Œlê¿añskie Sulistrowiczki-Wroc³aw-Warszawa Formularz kontaktowy na Stronie G³ównej |
