Polactwo, słowo sztandarowe Polaków spod znaku Rodła, określające wspólnotę walczącej o jedną sprawę gromady. Jeśli się mówi "Polacy" - to może to być dwóch Polaków, może być tysiąc i milion. Mówiąc natomiast "Polactwo", ogarniamy słowem tym wszystkich Polaków, zespalamy ich w jedną bryłę słowną. Istnienie słowa "Polactwo" w języku polskim dowodzi nie tylko bogactwa mowy naszej, ale przede wszystkim głębokiej spójni narodowej. Mamy bowiem na określenie tej spójni szereg słów, z których każde treść odrębną oznacza, a więc: Naród Polski, Polska, Polskość, Polszczyzna, Polak, Polacy, Polactwo. Rodowód słowa "Polactwo" jest równie, jak ono piękny i wspaniały. Słowo to wywodzi się ze staropolszczyzny (Wacław Potocki miał w jednym z wierszy pisać: "Polactwo wali naprzód!") i po dziś dzień przetrwało w mowie ludu polskiego Opolskiego Śląska, Krajny, Wielkopolski i Mazur. W w. XIX etymolodzy zanotowali słowo to na Westfalii i Nadrenii, we Francji i Belgii króluje po dziś dzień, co świadczy, iż nie jest nowotworem, jeno przybyło z ojczystych stron. Warstwy wyższe zagubiły gdzieś to słowo wspaniałe, które swoją jednorodnością i jędrnością razić musiało uszy szczególnie tych, którym bardziej imponował wymuskany barokowy kościół, niż drewniany, modrzewiowy kościółek wiejski. "Polactwo" ostało się zatem tam, gdzie walka toczyła się przez wieki o codzienny chleb narodowy: - mowę, obyczaj i modlitwę polską. Przez wieki łączyło "Polactwo" lud polski na Śląsku w gromadę zwartą, nieugiętą. - W r. 1936 słynny pisarz i językoznawca polski Stanisław Wasylewski, wędrując po Śląsku, natknął się na słowo "Polactwo". Zachwyciło go to słowo swoją mocą i jędrnością, czemu dał wyraz w szeregu felietonów literackich i odczytów. - Również prasa polska w Niemczech używa stale tego słowa, uważając, iż pisarz czy dziennikarz polski winien posługiwać się wyrazami, które ludowi są bliskie i przezeń używane, są świadectwem staropolskiej kultury ludu polskiego. Przecież to najlepsza broń przeciwko germanizatorom, którzy ośmieszając mowę ludu polskiego, twierdzą, iż to nie polska mowa, jeno "śląska", "kaszubska", czy "mazurska" ... "nowoniemieckich szczepów". {"Neudeutsche Sttimme", nowo-niemieckie szczepy, nazwa lansowana w celach germanizacyjnych przez naukę i prasę niemiecką na określenie ludności nie¬niemieckiej, zamieszkałej w Rzeszy. Takimi "nowoniemieckimi szczepami", według nauki niemieckiej, mają być Łużyczanie ("Wenden"), Fryzowie, Slązacy ("Schlonsaken"), Mazurzy ("Masuren") i t. p. }. To też nie bez żalu należy stwierdzić, iż w Polsce-Państwie ukazały się w niektórych pismach artykuły zwalczające słowo "Polactwo", jako słowo "ordynarne". Argumenty przeciwników były następujące: 
1. Końcówka "ctwo" ma w języku polskim znaczenie ujemne, n. p. partactwo, żołdactwo, litwactwo itp. (Zadaliśmy sobie trud stwierdzenia w słowniku języka polskiego, iż słów z zakończeniem na "ctwo" jest kilkaset, z czego zaledwie kilkanaście ma znaczenie ujemne, reszta dodatnie, n. p. bogactwo, szlachectwo, junactwo, rybactwo, gwarectwo, ptactwo, budownictwo, szybownictwo i t. d. i t. d. - Zresztą metodą osądzania końcówki można ubić wszystkie wyrazy, n. p. państwo - draństwo, mielizna - zgnilizna i t. p.). 
2. Polactwo jest tłumaczeniem niemieckiego "Polentum". (Pomijając wyżej przytoczone dane o pochodzeniu słowa Polactwo, stwierdzić trzeba, iż "Polentum" oznacza po niemiecku Polszczyznę. Odpowiednikiem Polactwa byłoby słowo "Polenschaft" (tak jak Bruderschaft -bractwo), ale słowo takie w języku niemieckim nie istnieje). 
3. Germanizator Pastor Skowronek używał słowa "Polactwo" w znaczeniu obelżywym. (Tak, ale była to metoda germanizatorów, którzy również ze słowa "Polak" ukuli umyślnie słowo obelżywe, by ludzie wstydzili się nazywać Polakami i nie chcieli należeć do Polactwa. Wyrzeczenie się zatem tych słów byłoby germanizatorom bardzo na rękę). 
4. W mowie potocznej używa się na określenie gromady polskiej zagranicą określenia "Polonia" amerykańska, francuska, chińska, czy niemiecka.. Dlaczegóż nie zostać przy przyjętej ogólnie "Polonii" i pocóż upierać się przy "Polactwie", które razi uszy wyczulonych inteligentów? (Polacy w Niemczech nie lubią słów wieloznacznych, a do tego obcych, cenią natomiast swojską prostotę. "Polonia" jest słowem, które prócz godności państwowej nabrało w ostatnim czasie takiej wieloznaczności, iż straciło zupełnie swój reprezentacyjny charakter. Istnieją więc nie tylko organizacje "Polonia", ale i hotele, dancingi, sklepy, żyletki, łóżka, porcelana, bekony itd. W Niemczech istniało nawet stowarzyszenie Żydów, obywateli polskich, "Polonia". W narodowym słowniku "Polonia" jest zatem słowem zupełnie nie na miejscu. Do "Polonii" należeć mogą, jak praktyka uczy, i Żydzi i Rusini i Ukraińcy i hotele i dancingi. Do Polactwa tylko Polacy. Jednorodność Polactwa to siła, z której Polacy w Niemczech są dumni). - Należy stwierdzić jednocześnie, że prócz zarzutów wspomnianych wyżej, wysuniętych przeważnie przez ludzi zza zielonego biurka, wielu wybitnych pisarzy i publicystów polskich opowiedziało się za słowem Polactwo: St. Wasylewski, J. Kisielewski, Ferdynand Goetel, Gustaw Morcinek, Kaz. Smogorzewski, J. Winiewicz i wielu innych. Również słowa "Polactwo" używa prasa codzienna i periodyczna Polski-Państwa (Gazeta Polska, Dziennik Poznański, Kurier Poznański, Polska Zachodnia, Powstaniec, Prosto z Mostu, Merkuriusz i. in.). Do numeru "Młodego Polaka w Niemczech" (kwiecień 1939) dołączona była odbitka artykułu z prasy polskiej w Niemczech, informującego o rodowodzie Polactwa p. t. "Polactwo - słowo wspaniałe". Na koniec trzeba powiedzieć: - Polacy w Niemczech nie chcą by nazywano ich "Polonią Niemiecką" - wolą zaszczytną dla nich nazwę "Walczącego Polactwa!" 
{"Polactwo Walczące", tytuł broszury, wydanej przez Związek Polaków w Niemczech w r. 1938 z okazji Kongresu Polaków w Niemczech (6 II I 1938), a ujmującej w sposób najprostszy zasady ideowe Polactwa w Rzeszy (p. Ideologia). Tytuł broszury stał się popularny w prasie polskiej w Polsce-Państwie na o¬kreślenie postawy Polaków w Niemczech.}

Polacy w Niemczech na zebraniach, w przemówieniach, lub artykułach mówią: "Służymy Idei Polskiej", "Wierzymy w Ideę Polską", "Wierni jesteśmy Idei Polskiej" i t. p. Wyznania te zebrane zostały i ujęte w całości p. t. „Idea Polska" przez Kierownika Naczelnego Związku Polaków w Niemczech Dr. Jana Kaczmarka w "Polaku w Niemczech" (Nr. 2.-1938), numerze, obrazującym życie Polactwa w Rzeszy w okresie 15 lat istnienia Związku Polaków w Niemczech: 
,.Na próżno się zda ślęczyć, czy pierwej była Idea Polska, czy też pierwej byli Polacy. Jak daleko pamięć ludzka sięga w historii i legendach, zawsze już byli Polacy i zawsze już była Idea Polska. 
W najwyższej formie wyrażali Ideę Polską Bolesław Chrobry i Józef Piłsudski, odczuli Mikołaj Rej, Mickiewicz i Słowacki. Twórczość Fryderyka Chopina z  Jej ducha poczęta. Żyły dla Niej i Jej służyły świetlane szeregi ludzi, w Narodzie wielkich: królów, hetmanów, wieszczów, uczonych, kaznodziejów i męczenników, nie objęci liczbą bojownicy i bohaterzy Narodu, a dźwigał z dalekich wieków Lud Polski, by nieść zwycięsko w przyszłość daleką, bardzo daleką. Olbrzymia ta więc siła, choć dobrze doświadczona i doznana, mało jest poznana. Jak Bóg sam, tak też myśl Boża, którą jest Idea Polska, nie może być przez człowieka zgłębiona. Istota Idei Polskiej jest tajemnicą taką samą, jaką jest istota świata i wszego stworzenia. 
Tylko po skutkach i pracach, dokonanych z sił, których źródło w Idei Polskiej leży, dowiadujemy się i doświadczamy Jej istnienia. 
Mocą Idei Polskiej istnieje Naród Polski jako prawda i fakt. Idea Polska jest absolutną i wieczną w przeciwieństwie na przykład do polityki polskiej, która jest aktualną i materialną. 
Z Idei Polskiej wywodzą się siły Narodu, jak wiara. nadzieja, miłość i honor; zaprzeczeniem zaś Jej jest wszystko, co dzieli zbiorową siłę Narodu, jak na przykład partie, klasowość stanów i egoizm jednostek. 
Idea Polska, odwieczne i nie zmienne źródło sił Narodu, każdemu pokoleniu właściwe cele prac i wysiłków przeznacza. Na szczytach twórczości przeszłych pokoleń każde nowe pokolenie odnajdzie swoje zadanie dźwignięcia Narodu wyżej. 
Wiemy, że Idea Polska, a przez to zbiorowa wola i duchowa spójnia Narodu, stała poza rozbiorami. Wiemy, że jest zawsze niepodległa i nie może być zakończona ani zwyciężona. 
Z Idei Polskiej wiem. że Narodowi służąc, ojcu mojemu i matce i ich ojcom i matkom i praojcom i pradziadom służę po najdawniejsze wieki. I z Idei Polskiej wiem, że Narodowi służę, a wszystkim braciom służę i wszystkim dzieciom moim i ich, wszystkim potomnym aż po kres wieków służę. A wiem, że sobie usługując, jednej tylko osobie służę i życie moje nikomu się nie przyda a tylko diabłu się spodoba. 
Idea Polska, którą w testamencie od ojca swego każdy Polak na siebie przejmuje, promieniować może w każdym słowie polskim, w każdej kropli krwi polskiej, w każdym czynie dla Narodu. A każdy taki czyn uwieczniony będzie. Idea Polska, złączona Z mocną wolą jednostki - to pewność zwycięstwa. 
Z Idei Polskiej jesteśmy. W Niej żyjemy i tylko przez Nią dane nam jest sięgać przez nasz osobisty czyn w najdalszą przyszłość istnienia ludzkiego i tak stać się pomnożycielami świetności Narodu i kultury ludzkiej. 
Idea Polska składa nadzieję swą na każdego Polaka bez wyjątku, tak jak w każdym siemieniu szarym zawarty jest najpiękniejszy już kwiat - ale tylko takie siemię kwiat wyda, które do żyznej gleby padnie i życiodajne soki w ziemi znajdzie i powoli się rozwinie. 
Tak samo przez wolę moją, wolę prostą, Z najgłębszych głębin serca wydobytą, mogę służyć Idei Polskiej. Do tego uniwersyteckich nie potrzeba dyplomów, jeno trzeba woli. 
Idea Polska każdemu Polakowi nakazuje Bogu być wiernym, 
Narodowi dać miłość i czyn, Rodakowi być bratem, 
Światu dać wolę i prawdę Polactwa!" 

Na Walnym Zebraniu Związku Polaków w Niemczech 15 12 1937 r. dyr. Światowego Związku Polaków z Zagranicy Stefan Lenartowicz mówiąc o wartości ludu polskiego w Rzeszy powiedział: "Stworzyliście swą własną polską ideologię, która w tak znamienny sposób przenikała i przenika na wszystkie tereny Polaków z Zagranicy. Zdobyliście miłość i zaufanie Narodu Polskiego". - Stwierdzenie to, ma znaczenie zasadnicze. Zbija ono bowiem twierdzenia niemieckie, iż Polacy w Rzeszy są grupą nic nie znaczącą, nie twórczą i (w myśl tezy germanizacyjnej) należą do kręgu kultury niemieckiej. Wszystko zaś co uchodzi za polskie jest "propagandą warszawską". Teza ta "uprawniała" germanizatorów do nazywania ludu polskiego na Śląsku, Kaszubach czy Mazurach "nowoniemieckimi szczepami" (neudeutsche Staemme). - Według założeń socjologicznych każda grupa narodowa', żyjąca w obcym otoczeniu lub w formie nie-macierzystej, jeżeli jest dynamiczną i twórczą (warunek bez którego przestaje istnieć) jest grupą elitarną. Jednostki słabe, czy zmaterializowane (podatne na demoralizację) należą do elementów niepewnych (fluktuacyjnych) i w życiu kulturalno-narodowym danej grupy udziału przeważnie nie biorą. Potwierdza to elitarność i statystyka (m. i. niem.), która notuje np. iż najmniejszy procent przestępstw wykazują mniejszości narodowe.(…) Zatem grupa narodowa oderwana od macierzy skupia prawic wyłącznie jednostki pełnowartościowe, które swą dynamiką twórczą i ambicją wyróżniają się od obcego otoczenia. (Przykład: kupiec Niemiec w państwie niemieckim poświęcając jak najlepiej swój czas i siły swemu zawodowi wypełnia swój obowiązek w zupełności i jest jednostką wartościową zarówno dla swego państwa jak i dla swego Narodu. Kupiec Polak w Niemczech musi natomiast nie tylko równie dobrze (a nawet lepiej - zważywszy stawiane nam trudności) prowadzić interes, by być pożytecznym obywatelem, lecz równocześnie musi gromadzić własne polskie siły duchowe (kulturalne, narodowe), aby ustrzec się przed germanizacją. Wymaga to od niego stałej mobilizacji sił zarówno fizycznych, jak duchowych, to zaś wzmaga ambicję, inicjatywę twórczą, wytrwałość, dzielność, przedsiębiorczość. 

Walka, którą prowadzi mniejszość narodowa, sprowadza się przede wszystkim do walki z przemocą materialną. Państwo posiada wszystkie środki formalne, które zastosować może wobec grupy narodowej, jak również takie środki pieniężne, z którymi i najbogatsza grupa mierzyć się nie jest w stanie. Zatem grupa narodowa, która chciałaby z formą i pieniądzem walczyć tymi samymi środkami skazana jest na zagładę. Przemocy materialnej można przeciwstawić jedynie siłę ducha, której ani skonfiskować ani kupić nie można. Grupa narodowa pragnąca utrzymać swą odrębność musi zatem być twórczą przede wszystkim duchowo, a więc ideowo i kulturalnie. Wynaradawiającemu materializmowi przeciwstawić musi wzbogacający duchowo idealizm. Ta konieczność stałego mobilizowania sił duchowych, stałego pielęgnowania i chronienia wartości rodzimych, konieczność zgłębiania prawd naturalnych (np. jesteśmy Polakami), wreszcie przymus wyraźnego wyodrębniania swych pierwiastków narodowych sprawia, iż świadoma swych celów grupa narodowa ma dane i obowiązek wyrażania najczyściej ideologii narodowej bądź w słowie, bądź w czynie. (…) - Historia tej części Narodu Polskiego, która znajduje się w Rzeszy niemieckiej, świadczy o warunkach ciężkich i twardych. Wytrwać w ciągu tylu wieków przy Polskości oznaczało posiadać nie bogactwa materialne (lud polski w Rzeszy to gospodarze, przeważnie małorolni, robotnicy i rzemieślnicy), ale duchowe; oznaczało dalej rozwinąć w charakterze narodowym cechy takie, jak wola, wytrwałość, nieustępliwość, roztropność. przedsiębiorczość i in., wreszcie umieć zrezygnować z wygód materialnych na rzecz wartości ideowych i pod trzymywać w godności nienaruszalnej imponderabilia najistotniejsze: Wiarę, Miłość i Honor. Wymagały tego, wieki minionej walki, kiedy walka trwała w większej gromadzie i na większym obszarze. Wymagał i wymaga tego ze zdwojonym wysiłkiem okres obecny. rozpoczęty po wojnie, po plebiscytach. Ci, którzy zostali w granicach Rzeszy musieli okazać hart niecodzienny i wolę twórczą, olbrzymią, by udowodnić iż Polskości koleje losów ani usunąć ani złamać nie potrafią. Lud Polski w Rzeszy, który po przełomie, mimo wyjazdu dotychczasowych przywódców, potrafił odrodzić się duchowo i organizacyjnie, to lud prosty a społecznie wolny (od 15 wieku, prawie na wszystkich terenach nieznający pańszczyzny). Pozbawiony wieki całe warstwy przewodzącej (szlachta i inteligencja materializowały się szybko, a co zatem idzie germanizowały) lud polski w Rzeszy sam tworzył naturalne wartości narodowe, wzbogacał język, pieśni, obyczaj. Polskość utrwalona w nazwach miejscowości zachowywana była i jest przez rodziny polskie z równą żarliwością, jak ziemia, którą chłop polski orze na Śląsku, Kaszubach, czy Warmii. Ideowe poglądy narodowe wyrażane były i są prosto, jednoznacznie. Przeciwko materializmowi i przeciwko temu wszystkiemu co rozumem skonstruowane patrzy jedynie osobistej korzyści, przeciwstawił lud polski w Rzeszy prostotą serca, z którego płynie miłość Boga i Narodu i które odczuwa wspólnotę i pożytek gromady. - Całą swą walkę oparło Polactwo w Niemczech na idealiźmie i na imponderabiliach, jako jedynej broni przeciwko naporowi przemocy materialnej. Znalazło to swój wyraz w oświadczeniach. uchwałach, przemówieniach, artykułach i wydawnictwach Polaków w Niemczech, no, a przede wszystkim w wytrwałości codziennej Polactwa w Rzeszy. Bez tej stałej mobilizacji duchowej nie mogłoby być mowy nie tylko o życiu organizacyjnym. gospodarczym, szkolnym i t. d. Polaków w Niemczech, ale w ogóle o przetrzymaniu tych wszystkich przełomów, które przechodzić musieli (1914 - 1918, 1921, 1933, 1939). - "Polskość istotą duszy Polaka!" mówił na kongresie ks. Patron Dr. Bolesław Domański i tymi słowy wyrażał uczucia ludu polskiego w Rzeszy: 
"Polskość to dar z nieba, od Boga mi dany. Jakże można gardzić tak cennym darem? Gardzić? Dlaczego? Za co? A jeśli chciałby ktokolwiek bądź Cię przekupić, za złoto Polskości Ci dać co innego? Obacz najprzód, czy to jest coś lepszego! A choćby było nawet stokroć lepsze! Aleć to nie Twoje! To nie część Twej istoty, Twej duszy polskiej! 
To jakby Ci ktoś zamiast Twej matki rodzonej inną chciał ofiarować! 
A bogatą a liczoną, a strojną w aksamity, klejnoty, brylanty i złota, a królową jakąś możną a piękną cudownie, a nader miłą i słodką i czułą i tkliwą, nader serdeczną i świetną! Cóż powiesz?' Nie chcę innej matki! Ja chcę moją matkę mieć. moją rodzoną matkę! Choć ona nie piękna, ni tak może miła, choć ona prosta i uboga i nie tak serdeczna, choćby nader skromnie ubrana. 
Ale matki nikim i niczym zastąpić nie można. 
Polskość nasza to miłość! Z miłości zrodzona, do miłości wiedzie. Miłością wzajemną miłością do swoich. Nie ona ślepą, która dla ziemskich korzyści zaprzedaje własną duszę, dzieci duszę. Ale ona miłością  prawdziwą, która do każdej ofiary jest gotowa dla Wiary i Narodowości. Miłość to wzajemna, która nie zazdrości, na złość nie czyni, nie nadyma się. nie szuka swego, nie myśli złego, weseli się z prawdy, wszystko znosi. Tą miłością Polskość Ciebie darzy. 
Więc tedy ta Polskość to istota, życie Twej duszy. Tracąc. porzucając Polskość, tracisz, porzucasz istotę Twej duszy a oddając coś z swej Polskości, rozpoławiasz Twą duszę. A dzieci pozbawiając Polskości, jakbyś część życia duszy swej oddawał. Żaden król nie jest dosyć bogaty. by mi moje przekonanie odkupił, przekonanie narodowe". 

A Kierownik Naczelny Związku Polaków w Niemczech, Dr. Jan Kaczmarek na tymże Kongresie tak ujął siły Polactwa w Rzeszy: 
"Siły Ludu naszego nie budujemy na cyfrach i mądrze obmyślonych formach lub statutach, ani na pieniądzach. ani na genialnych kierownikach (Direktoren): najlepszy rolnik na lodzie żyta nie uprawi, oczywiście bez rolnika i najlepszą ziemię chwast zadusi. Dobry rolnik z ziemi urodzaj wydobywa. przez dobrą uprawę - dobry działacz społeczny ludowi przewodzi przez dobre wychowanie. Potrzebujemy działaczy społecznych, nie wyścigujących się w otrzymaniu urzędów, ale wyścigujących się w obowiązkach dla Ludu swojego. w wyrozumieniu i współczuciu każdego Rodaka w jego ciężkich warunkach życia. Lud nasz potrzebuje rodziców, uważających wychowanie swych dzieci za zadanie bardzo ważne.' 
Do tych sił naszych społecznych doliczamy w pierwszym rzędzie nasze matki - królowe domu rodzinnego! 
Całujemy błogosławione dłonie naszych matek! 
Nasze siły społeczne to ojcowie, którzy synów do boku swego w pracy dla ludu przywołują - a synowie, którzy drżą na okazję, aby ojcom swoją zdatność i chęć do walki pokazać 
Siłą społeczną pierwszej wagi jest religijność naszego Ludu, bo religijnemu Ludowi praca dla Narodu jest hymnem w hołdzie podniesionej Hostii; polskim pacierzem dziękując Bogu za istnienie w Narodzie Polskim. 
Wysoki poziom świadomości społecznej wykazał Lud nasz swoją karnością organizacyjną i osobistą. Prosty od wieków wypróbowany fakt - jeden jest ojciec w rodzinie - przystosował Lud nasz do organizacji społecznej, dając Związkowi Polaków ten ojcowski dozór nad wszystkimi organizacjami polskimi w Niemczech i ojcowskie dopatrzenie na zewnątrz wobec władz państwa i międzynarodowych zagadnień. 
I tu tkwi źródło naszych sił, bo tylko tą drogą Lud Polski w Niemczech doszedł do najważniejszego czynnika roboty społecznej, do Jedności: Jedność tak utęskniona przez wielu gdzie indziej. u nas jest szczęśliwą naszą rzeczywistością i to z własnej, niewymuszonej dobrej woli Ludu samego naprzeciwko wielu siłom przeciwnym. 
Kochany Ludu Polski w Niemczech - dobry dajesz przykład! Przez braterstwo Twoje nie ma w naszym społeczeństwie ani klas, ani stanów, ani partii - są tylko Polacy, polską robotą Polactwu służący. 
Nasze hasło główne: Jesteśmy Polakami! 
Nasze hasło społeczne.: Polak Polakowi Bratem. 
Nasza, wysoka dynamika społeczna polega na zasadniczym rozumieniu, że prawdy rozumu są międzynarodowe: 
2 razy dwa jest 4, tak samo po polsku, jak po niemiecku, duńsku itd., ale prawdy duszy są narodowe: 
Honor polski jest tylko polski. 
Serce polskie jest tylko polskie.
 Idea Polska jest tylko polską. 
Głęboko uprzytomniło sobie społeczeństwo nasze tą prawdę. która stała się nam w walce narodowej, zwłaszcza w naszych warunkach, potężną bronią. Kto raz pojął. że w walce narodowej ma po swojej stronie tak zwycięskiego sojusznika, jak Króla Ducha, temu wiary w zwycięstwo nikt z serca już nie wyrwie! 
Stąd też nasza radosna postawa. której wielu z zewnątrz nie może zrozumieć: My, którzy wiemy, że szczera Wiara Ojców naszych w przyszłość Polski doprowadziła do niepodległości. odnosząc zwycięstwo nad wszystkimi, tak logicznymi oblężeniami olbrzymich sił materialnych 3 państw przepotężnych - my już nie damy się odprowadzić od tej siły duchowej, którą jest wiara, bo wiemy, że wiara najstraszliwiej wyglądające potwory materialne w końcu przemoże. To też mamy słuszny powód do radości. I z tą radością w sercu inaczej reagujemy, niżby się po nas spodziewali ci, co wśród nas nie Żyją. 
Oni się nas pytają: "Cierpieć musicie?!? - "Cierpieć?" "Nie!" "- "Trwać!" 
Oni nas się pytają: "Nie skarżycie się?" - "Skarżyć? Nie! Oskarżać!" 
I w ten sposób wytrącamy wrogowi jedyną poważną broń, którą by nas mógł doprawdy przezwyciężyć - nasz własny strach i naszą własną obawę. Więcej: Na miejsce sławetnego .. Minderwertigkeitsgefuehl" stanęła duma narodowa, która pogłębiła naszą miłość do Narodu Polskiego i nasze uczucie honoru narodowego. 
To też Lud nasz polski w Niemczech dziś wkłada w głoszenie "Jesteśmy Polakami" taką dumę. takie uczucie honoru, taką wiarę w zwycięstwo, taką wolę do życia, taką radość zuchwałą. jaką okazuje nasz zuchwały, dumny królewski znak "Rodła".
Taki jest stan dynamiki naszego społeczeństwa.
Syna takiego Ludu nie zrobisz już zdrajcą wyszydzaniem i wyśmiewaniem z biednej chusty matki jego. On wie jak to nam dziś w takich przecudnych słowach przedstawił nasz Ks. Patron, serca matki nie zastąpi żadna jedwabiami i błyszczącymi klejnotami obwieszona macocha. On wie. że materialne formy zewnętrzne przeminą a treść jest stałą i jedynie ważną. I tę prawdę prostą wnosimy do naszego kapitału społecznego." 
Poglądy młodzieży polskiej w Niemczech charakteryzuje hasło rzucone w "Młodym Polaku w Niemczech". Wyznanie to brzmi: - "Jesteśmy radykalistami Polskości!" - W wydawnictwie obrazującym postawę ideologiczną Polaków w Rzeszy p. t. "Polactwo Walczące" znajdujemy m. in. takie wypowiedzi: 
Wierząc w Boga i Naród Polski, służymy Idei Polskiej. 
Od wieków w twardych losu kolejach obyci, wiemy, że w walce zwycięża siła ducha a nie materii. 
I stąd my: niezamożni Polacy w Niemczech, wygramy! Duch nasz możny i silny. 
"W 15 latach walk i prac doświadczył Związek Polaków, że w najuboższych chatach najofiarniejszych i najgorliwszych braci się odnajduje. 
I stąd dla Polaków w Niemczech mała uboga chata jest symbolem wielkiego, bogatego ducha. Materia nic nie znaczy, duch to potęga!" 
Dla Polaka w Niemczech nie to piękne i wspaniałe, co formą efektowną błyszczy, ale co treścią niewidzialnie a odczuwalnie promieniuje. 
I stąd spracowana kobieta w zwykłej chuście na głowie jest dla nas najczcigodniejszym wizerunkiem Matki Polki. 
Nie forma, ale treść!" 
"Naród to nie zbiorowisko maszyn działających według utylitarnej woli. 
Naród to olbrzymie ognisko serc i duchowej woli. 
I dlatego Naród jest wieczny a rozumowe twory nietrwałe. 
W Narodzie więc serce i rozum muszą być odpowiednio do swego znaczenia stosowane: 
Dusza jako źródło siły. Rozum jako środek do celu". 
..Miłość jest siłą człowieka - nienawiść słabością. Polacy w Niemczech nie znają nienawiści do nikogo. Polacy w Niemczech miłują wszystką siłą serca Boga Jedynego i Polskę-Naród." 
.,Człowiek bez wiary jest jako kłos bez ziarna, ziemia bez nieba a niebo bez słońca. 
Biedny i samotny. 
Człowiek wierzący zasię to mocarz, co wiarą góry przenosi, światy zdobywa. 
I Bóg jest z nim." 
Trzy są słowa które z sercem polskim się zrosły: 
Słowo najpiękniejsze - Matka. - Słowo najważniejsze Naród. - Słowo najświętsze - Bóg!" 
"Lud polski w Niemczech to lud wierzący, to lud, który wiarą swoją fanatyczną wielkich rzeczy dokona. 
Niech się więc nikt nad nami nie lituje i taniej łzy nie roni, lecz chcąc nam prawdziwie pomóc, niech wierzy z nami!" 
Powie człowiek rozumem liczący: - Szaleńcy! przecież tylu rzeczy nie macie. przecież stoicie biedni, ubodzy naprzeciwko bogactwa i siły. Jakże chcecie wygrać? . . A na to Polak w Niemczech, sercem wierzący, odpowiada: 
Wiarą wygramy! Tej skonfiskować nie można. 
Polskie serca wierzące to nasza siła, która zwycięży."

Cytaty te, choć ani w części nie wyczerpujące sprawy, charakteryzują nastawienie ideologiczne Polactwa w Niemczech w rzeczach narodowych. Najprościej a jednocześnie najpełniej ideologia Polactwa w Niem¬czech wyrażona została w ogłoszonych na Kongresie Polaków w Niemczech Prawdach Polaków: Prawda pierwsza - Jesteśmy Polakami. Prawda druga -Wiara Ojców naszych jest wiarą naszych dzieci. Pra¬wda trzecia - Polak Polakowi bratem. Prawda czwarta - Co dzień Polak Narodowi służy. Prawda piąta - Polska Matką naszą, nie wolno mówić o Matce źle. 

O prawdach tych padły na Kongresie te, istotne dla całej ideologii Polactwa w Niemczech słowa: 
"Prawdy nasze nie z rozumu mędrców wielkich się wywodzą, ale z najprostszych serc Ludu Polskiego wydobyte są. Prawdy te zatem dla serc polskich są."