Aktualny stan wiedzy medycznej
na temat szczepień przeciwko grypie

Risk Communication and Infectious Diseases in an Age of Digital Media
By Anat Gesser-Edelsburg, Yaffa Shir-Raz, 1st edition 2017

The knight in shining armor: the perfect vaccine

In the drug narrative, the disease is the villain and the drug is the hero — the brave knight riding a white horse, coming to the rescue of humankind. According to Lule (2001), the hero myth is the most widespread myth in the world. It is the manifestation of the core values and ideals in every society. Indeed, drugs make an ideal knight — 100% effective, with no side effects or risks. In the pharma's press releases, drugs are often presented as a warlord or general, who leads his army in a brave fight against the cruel enemy, defeats it and saves humanity (Shir-Raz, 2014).
To achieve this strategy, overly dramatic descriptions are again employed. For instance, stating that a certain drug "recruits the NK cells — the elite elimination unit of the immune system ... to attack and eliminate invading cells." Alternatively, drugs are depicted as innovative weapons used by doctors, while in such cases, the doctors themselves are the heroes. For example, describing a certain drug as "a guided target missile which zeros on the tumor cells"; or "these are the most effective weapons in the hands of doctors."
This emotional appeal is, again, complemented by a cognitive approach. In this case this is carried out through the presentation of clinical studies in which the drug was examined, or, more precisely, of selective findings and data from those studies, chosen carefully to indicate efficiency and safety. Almost a quarter — 22.7% of the pharma's press releases present data from clinical studies. On the other hand, only 2.3% of the press releases mention side effects.
Thus, similar to the depiction of the disease, the portrayal of drugs combines pathos and logos, which together create an illusion of a flawless solution.
The following examples demonstrate that this same strategy is adopted extensively by health organizations and officials to portray vaccines. In this case, the vaccine is the perfect solution to the problem — the outbreak (actual or potential). The vaccine is the brave knight who time and time again rescues humanity from a cruel and vicious enemy.
The first goal in constructing this perfect solution is to create an image of an incredibly effective vaccine. The HPV vaccine is a prominent example. The CDC website announces, "The HPV vaccine works extremely well" (CDC, 2015h), and that "The human papillomavirus (HPV) vaccines are safe, effective, and offer long-lasting protection against cancers caused by HPV" (CDC, 2015g). Other organizations are even more enthusiastic. On a website dedicated to this vaccine, Cancer Council Australia, a national non-government organization, which advises the Australian government and other bodies on practices and policies related to cancer, states: "The latest research shows the vaccine still offers close to 100% protection more than 5 years after it was received, and this protection shows no sign of weakening" (Cancer Council Australia, n.d.). But what does it mean to "work extremely well"? What exactly does the HPV vaccine offer close to 100% protection from? The impression created by such statements is that it is the ultimate solution for cervical cancer, and that it can even eliminate it. Yet, as Tomljenovic and Shaw (2013) argue, a closer examination of the data reveals that the long-term effects of the vaccine in preventing cancer have not been demonstrated. So far, studies have actually shown results that are more modest: efficacy in preventing infection by specific strains of HPV covered by the vaccine, and in protecting against pre-cancers caused by HPV strains covered by the vaccine genital warts (CDC, 2015h). As the National Women's Health Network (2015) acknowledges, "Additional research is needed to assess the vaccines' safety, long-term effects, and use in subgroups (like older women)." In addition, as the WHO and the CDC admit, none of the existing vaccines is able to clear existing infections or prevent their progression (CDC, 2015c; Cutts et al., 2007). Moreover, according to Tomljenovic and Shaw (2013), even if the vaccines prove effective against cervical cancer, there is no evidence that it would reduce cervical cancer rates beyond what pap screening has already achieved. Thus, they argue, the current worldwide HPV immunization practices are in fact based on what even the FDA acknowledges as assumptions regarding its the long-term benefits, rather than solid research data (Tomljenovic and Shaw, 2013).
The influenza vaccine receives similar treatment. Doshi (2013) argues that in addition to inflating the prevalence and severity of seasonal influenza, the CDC has been overstating the efficacy of influenza vaccines. As an example, Doshi cites a study presented in a CDC press briefing (CDC, 2013a), which indicated that the overall effectiveness of the influenza vaccines is 62%. Regarding this finding, CDC director Tom Frieden told reporters: "You can say 62 percent is certainly far less than we wish it would be. But it's a glass 62 percent full or a 62 percent reduction in the number of people who would be going to doctor's offices if they hadn't been vaccinated." Yet what the study did not reveal, since it did not present the statistics by age or health status, was the fact that 90% of the study's participants were younger than 65. Moreover, there was no significant benefit for older people. Since for certain groups of people, such as the older population, influenza infections are more severe compared with healthy young adults, this information is vital. Therefore, Doshi argues, there are good reasons to assume that this 62% reduction does not hold true for all subpopulations. He also criticizes the agency's use of observational studies that concluded that influenza vaccines can reduce the risk of the elderly of death from all causes by 27%-48%. Doshi (2013) claims:
If true, these statistics indicate that influenza vaccines can save more lives than any other single licensed medicine on the planet. Perhaps there is a reason CDC does not shout this from the rooftop: it is too good to be true. Since at least 2005, non-CDC researchers have pointed out the seeming impossibility that influenza vaccines could be preventing 50% of   all deaths from all causes when influenza is estimated to only cause around 5% of all.
Indeed, accumulating evidence from large systematic reviews conducted by the Cochrane over the last decade indicates that those results are too good to be true. For instance, the most recent Cochrane meta-analysis of the effectiveness of vaccines for preventing influenza in healthy adults, which included 90 reports (Demicheli et al., 2014) concluded: "Influenza vaccines have a very modest effect in reducing influenza symptoms and working days lost in the general population, including pregnant women." Similar conclusions emerge from a previous analysis, which included 50 reports and focused on healthy adults as well (Jefferson et al , 2010b): "Influenza vaccines have a modest effect in reducing influenza symptoms and working days lost." Another review, which included 75 studies and focused on elderly people (Jefferson et al., 2010a) concluded that "The available evidence is of poor quality and provides no guidance regarding the safety, efficacy or effectiveness of influenza vaccines for people aged 65 years or older." Even more disturbing is the repeated warning the authors make in each of these reviews — that a large part of the trials included in them (i.e., a large part of the trials conducted in this field) are industry-funded, and some have no funding declaration. Furthermore, they warn, "Industry funded studies were published in more prestigious journals and cited more than other studies independently from methodological quality and size" (Jefferson et al., 2010b).
"We have few trials, and masses of very poor quality observational evidence," said Jefferson in an interview in The Guardian newspaper. "We have presented evidence of considerable reporting bias, which governments continue to ignore The science is missing and so making an informed decision is very difficult" (Dinner, 2014).
The data provided by the CDC itself reveals that the vaccine effectiveness is far more modest than advertised by the agency, and although in some years it reaches 50%-60%, in others it is only 10%-23%. For instance, in 2004-2005 the benefit was only 10%; in 2005-2006, it was 21%; and in 2014-2015, it was 23% (CDC, 2016b). A major factor that can explain this modest effectiveness is the difficulty in matching the vaccine viruses to the circulating strains of influenza each year. The strains of influenza to be used in the vaccine each year are chosen several months before the flu season starts in order to give the manufacturers time to produce the vaccines. The match occasionally proves inaccurate. In 2014-2015, for example, the CDC admitted that "about half of the viruses" were different from the ones that were included in the vaccine, and as a result, the vaccine may not have offered as much protection as the experts had hoped (Sloane, 2014). However, Doshi argues, "even the ideal influenza vaccine, matched perfectly to circulating strains of wild influenza ..., can only deal with a small part of the 'flu' problem" (2013, p. 3), since most reported flu cases are in fact not influenza, but rather other flu-like viruses.
In order to maintain the impression of a perfect solution, sometimes findings indicating inefficacy are withheld from the public, and even policy makers may be kept in the dark
. A recent example is the discussion regarding Flumist, the nasal-spray influenza vaccine, held by the Advisory Committee on Infectious Diseases and Immunization in August 2015 in Israel. In February 2015, the U.S. Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP — a panel of immunization experts that advises the CDC), voted to drop its 2014 guidelines that indicated that the nasal-spray influenza vaccine (i.e., LAIV) should be preferred over injectable vaccines (i.e., IIV) for children aged 2-8. A CDC press release explained that the decision "was based on new data from more recent seasons which have not confirmed superior effectiveness of LAIV observed in earlier studies" (CDC, 2015b). These data came from three new studies (Caspard et al., 2016; Chung et al., 2016; Gaglani et al., 2016), one of which (Gaglani et al., 2016) showed no significant effectiveness of the nasal-spray influenza vaccine against influenza A (H1N1) among children in the 2013-2014 season, and the other two reported reduced effectiveness of nasal-spray influenza vaccine, compared with the injectable vaccines (Caspard et al , 2016; Chung et al., 2016). Although the press release does not mention these studies, it does clarify that "Data from the 2013-2014 season showed no measurable effectiveness for LAW against influenza A (H1N1) among children." It also adds that interim data from the 2014-2015 season suggest that LAIV did not work better than IIV against the predominant H3N2 viruses circulating during that season, and that neither vaccine worked well in protecting against H3N2 viruses.
Similar to their American counterparts, the Israeli members of the Advisory Committee on Infectious Diseases and Immunization voted on August 2015 not to renew the recommendation for the nasal-spray vaccine over injectable vaccines for children for the 2015-2016 season. Yet, unlike the ACIP, the Israeli committee members deliberated if and how to explain this change to the public, finally deciding not to mention "the issue of the vaccine's effectiveness." While stressing their desire for transparent communication, the committee members thought it was best to keep the explanation "more simple and friendly," and focus on the "problem with the vaccine supply." Their main concern was that a statement focusing problems with the efficacy of the vaccine might "undermine" their recommendations to the Healthcare Basket, and ruin the chances of Flumist being included in 2016 Healthcare Basket (Israeli Ministry of Health, 2015f).
Omitting information that does not support the effectiveness of the vaccines reinforces the hero myth, creating a perfect solution capable of eliminating deadly diseases from the face of the planet. Dew (1999) argues that this imagery establishes goals that allow for no disagreement, and suggests that even if some people pay a price in terms of adverse effects —it is a price worth paying, since it is ultimately for the good of the whole community, and the entire world.
Yet, in an attempt to prevent damage to the status of vaccination programs, health authorities and officials make considerable efforts to suppress evidence of side effects and adverse events. A striking example is the following statement in an FDA guidance document:
Although the continued availability of the vaccine may not be in immediate jeopardy, any possible doubts, whether or not well founded, about the safety of the vaccine cannot be allowed to exist in view of the need to assure that the vaccine will continue to be used to the maximum extent consistent with the nation's public health objectives.
(FDA, 1984; emphasis added)
Pre-empting doubts about vaccine safety thus becomes a primary goal, and in order to achieve it, several of tactics are employed. A key tactic is aggregating all available data on the vaccine's side effects in the publications and guides for the public, while leaving out any information that might spark doubts or reservations. For example, in December 2011, the Israeli Advisory Committee on Infectious Diseases and Immunization convened to discuss the following question: to what extent should parents be informed about possible side effects caused by vaccines their children receive? (Israeli Ministry of Health, 2011). Some of the committee members thought that the first draft of the manual published earlier that year was "too detailed" and might therefore deter parents. They claimed the manual should only include common side effects, going as far as to dub severe but more rare side effects noted in the manufacturer's leaflet "unnecessary and misleading information": "It is our duty to protect the vaccines from this unnecessary and misleading information," determined one of the committee members. Moreover, it was further demanded that the side effects would be detailed "generically for every vaccine against a particular disease, rather than separately for each manufacturer," although the vaccine formulas made by different manufacturers tend to differ, causing different potential side effects. Ultimately, the committee decided to correct the guide, reducing the list of side effects written in the manufacturer's leaflet.
In the digital age, this aggregated information is presented on organization websites and social media feeds. The manner in which it is presented on those sites generates another tactic, which can be dubbed "redness in the injection site." This tactic involves an opening statement arguing that the vaccine is "extremely safe" (Collignon et al., 2010), followed by a list of minor side effects, such as redness, pain or swelling in the arm where the shot was given, while potential or even reported serious adverse events are omitted. The HPV vaccine is a striking example. Since it was first introduced, there have been persistent reports of post-HPV vaccine-linked autoimmunity, including Guillain-Barre Syndrome (Laino, 2009; Souayah et al., 2011) and autoimmune diseases, such as ovarian failure (Colafrancesco et al., 2013; Little and Ward, 2012, 2014), postural orthostatic tachycardia syndrome (POTS) with chronic fatigue (Tomljenovic et al., 2014), and other disabling syndromes of chronic neuropathic pain, fatigue, and autonomic dysfunction (Martinez-Lavin et al., 2015). Following the increasing number of reports, experts throughout the world have been calling to conduct more studies and improve post-marketing surveillance (Colafrancesco et al , 2013; Little and Ward, 2014). In 2013, Japan withdrew its recommendation for HPV vaccine, due to concerns from the public about adverse events, and in 2015, guidelines for the evaluation and management of symptoms that begin after HPV vaccine injection were issued to healthcare professionals (Chustecka, 2015). In Canada, researchers demanded immediate suspension of the HPV vaccination program until its safety was established (Dyer, 2015), and in India, researchers, doctors, public health and women rights organizations submitted a memorandum to the government, urging it to halt the inclusion of the HPV vaccine in the immunization program (The Hindu Business Line, 2015). Yet, despite all this, the CDC webpage on HPV vaccine safety mentions none of the potential adverse reactions suspected as linked to the vaccine, nor are the accumulating reports mentioned. Instead, the webpage states: "The HPV vaccine is very safe ... The most common side effects are usually mild" (CDC, 2015h). The side effects detailed include local pain, redness or swelling, fever, headache or feeling tired, nausea and muscle or joint pain. Two other side effects mentioned, which were reported throughout the world, are fainting and seizures — yet, they are described through a minimizing rhetoric. They were described as "Brief fainting spells and related symptoms (such as jerking movements)" that can occur after any medical procedure, including vaccination. In addition: "Sitting or lying down for about 15 minutes after a vaccination can help prevent fainting and injuries caused by falls."
Sometimes, the optimism stated by health authorities regarding the vaccine safety is even more pronounced. For instance. in October 2009. Anthony Fauci, the US NIAID Director. argued on a promotional YouTube video, that "the track record for serious adverse events is very good. It's very, very, very rare that you ever see anything that's associated with the vaccine that's a serious event" (Fauci, 2009). In Israel, during the national polio vaccination campaign in 2013, Roni Gamzu, then the Ministry of Health Director General, stated that the oral polio vaccine had "zero risk" (GLZ, 2013).
Yet, such optimism is exaggerated and misguided (Collignon et al., 2010), since no medicine or vaccine has zero risk or no side effects. A prime example of just how misguided an over optimistic characterization of vaccines can be is the AS03-adjuvanted H1N1 pandemic vaccine Pandemrix used during the 2009 H1N1 outbreak (EMEA, 2009).
Pandemrix (made by GlaxoSmithKline) was approved by the European Commission following the recommendations of the EMA in September 2009. According to the European Medicine Association (EMA), the approval was granted following six main studies, which mcluded 180 healthy adults aged 18-60, 120 healthy elderly subjects, aged over 60, and 260 healthy children aged 6 months and 17 years (European Medicine Association, 2009). Soon afterwards, scientists, doctors and politicians throughout the world criticized the decision made by governments to purchase millions of doses of Pandemrix without waiting for proper safety testing. Their main concern was the adjuvants, which, they feared, could produce inoculation reactions, including long-term side effects. They voiced concerns, especially regarding their safety for children and pregnant women (Stafford, 2009). One of the experts was Michael Kochen, President of the German College of General Practitioners and Family Physicians, who told the BMJ that Germany's decision to purchase 50 million doses was "a large-scale experiment on the German population." Kochen expressed concerns especially regarding the adjuvant, arguing that the potential risks outweigh the benefits. He said he himself would not take the vaccine and advised his colleagues not to give it to patients (Stafford, 2009). After Der Spiegel news magazine revealed that the Federal Interior Ministry had bought 200,000 doses of Celvapan (made by Baxter), another H1N1 vaccine, which was adjuvant-free, to be used by top government officials, Kochen was joined by Frank Ulrich Montgomery, Vice-President of the German Medical Association, who called for adjuvant-free vaccinations for pregnant women and children (Stafford, 2009). Another German expert who criticized the H1N1 vaccination program was Wolf-Dieter Ludwig, Chairman of the German Medical Association's drug commission, who argued that neither Pandemrix nor Celvapan had been adequately tested (Stafford, 2009). In France, Dr. Marc Girard, a specialist in the side effects of drugs and a medical expert commissioned by French courts, told France 24 television that the "swine flu" vaccine was not just "badly developed" but "not developed," and could put many people in danger, especially young people, children and pregnant women (France 24, 2009). In Italy, the Deputy Health Minister, Ferruccio Fazio, and the Mayor of Rome, Gianni Alemanno, have decided against vaccination, and six out of every ten Italian family physicians refused to prescribe the A/H1N1 vaccine for their patients, claiming that the risks of the vaccine outweigh its benefits. Mario Nejrotti, the Director of torinomedica.com, said that a similar vaccine manufactured in the USA in 1976 had contributed to a considerable number of cases of Guillain-Barre syndrome (Press TV, 2009). In Poland, Health Minister Ewa Kopacz announced at a press conference that she refused to order H1N1 vaccines, explaining, "Their testing lasted a relatively short amount of time. It is not known whether [the vaccine] is safe for children and pregnant women" (Chowdhury, 2009). In Israel, Dr Daizy Stern, a family and preventive medicine expert, wrote a letter to Professor Dan Engelhard, Head of the Israeli pandemic team, urging him to revoke the decision to use the two adjuvanted H1N1 vaccines — Pandemrix in children aged 3-10 and Focetria for adults. The letter, which was also published as an online petition to the Health Ministry, warned that the vaccine was not well studied, and that the adjuvant used in it might be toxic to the nervous system and cause severe autoimmune reactions, including death (stem, 2669). Engelhard replied in a letter of his own, also published online, in various media outlets: "The [H1N1] influenza is dangerous and threatening — the vaccine is effective, safe and much recommended" (Engelhard, 2009). He rejected her arguments, claiming they are "scientifically baseless," and that the vaccine and the adjuvant were well studied and undoubtedly safe. In addition, the Health Ministry published a media release responding to Stern's letter, calling it "false information, unreliable and unprofessional" (Naim, 2009). Another expert, Dr. Efi Halperin, Head of the Infectious Diseases Unit in Bikur Holim Hospital in Jerusalem, criticized the Health Ministry's conduct during the H1N1 vaccination campaign, and he too, questioned the decision to use the adjuvant vaccines (Halperin, 2009). Halperin stressed that the adjuvanted H1N1 vaccines were not yet well studied, that they were not approved by the FDA (upon which the Israeli Health Ministry usually relies when approving drugs and vaccine), and that in Canada, 170,000 doses of the H1N1 vaccine Arepanrix, which is also an AS03-adjuvanted vaccine, were withdrawn after health officials announced there has been a higher-than-usual number of anaphylactic shock reactions (PreventDisease, 2009). The Ministry of Health responded to these arguments: "The claims indicate a lack of understanding and familiarity with the facts" (Halperin, 2009). Yet, a few months later, in 2010, Pandemrix was associated with a spike in cases of narcolepsy among adolescents in Sweden and in Finland. Subsequent investigations by the European Medicines Agency, the Swedish Medical Products Agency and a cohort study in Finland reported a 13-fold increased risk of narcolepsy after vaccination in children and young people aged 4-19, most of whom had onset within three months after vaccination and almost all within six months (Nohynek et al , 2012). The association of Pandemrix vaccination and narcolepsy in children and adolescents had also been reported in Sweden, Norway, Ireland, France, and the UK (ANSM, 2012; Heier et al , 2013; Miller et al , 2013; National Narcolepsy Study Steering Committee, 2012). In adults, the Pandemrix vaccination was associated with narcolepsy in Sweden, Finland and France (ANSM, 2012; Persson et al., 2014). The Finnish National Institute for Health and Welfare, as well as non-governmental researchers, confirmed the vaccine's role in these serious adverse events (European Medicines Agency, 2011; Medical Products Agency, 2010, 2011; Miller et al., 2013; Vaarala et al., 2014).
Thus, health authorities aggregate all available information on each of the side effects of the vaccines. The aggregated data is presented to the public as "facts," coupled with a decisive statement arguing that the vaccine is "very safe" and involves merely minor side effects, or in some cases, using even more positive proclamations, such as "zero side effects." Consequently, these combined tactics generate information that is then conveyed by policy-makers and experts as the "scientific truth." The public, and even the medical community, may find it difficult to judge this "truth," making doubts unlikely. In cases where doubts or questions nevertheless arise, they are firmly opposed, often while attacking the person raising them, whether it is a concerned parent, a journalist or even an expert.

Komunikowanie ryzyka i choroby zakaźne w dobie mediów cyfrowych
Anat Gesser-Edelsburg, Yaffa Shir-Raz, 1. wydanie 2017

Rycerz w lśniącej zbroi: doskonała szczepionka

W narracji lekowej choroba jest złoczyńcą, a lek bohaterem - dzielnym rycerzem na białym koniu, który przybywa na ratunek ludzkości. Według Lule (2001) mit bohatera jest najbardziej rozpowszechnionym mitem na świecie. Jest przejawem podstawowych wartości i ideałów w każdym społeczeństwie. Rzeczywiście, leki czynią z nich idealnego rycerza - w 100% skuteczny, bez skutków ubocznych i ryzyka. W informacjach prasowych farmacji leki są często przedstawiane jako watażka lub generał, który prowadzi swoją armię do odważnej walki z okrutnym wrogiem, pokonuje go i ratuje ludzkość (Shir-Raz, 2014).
Aby osiągnąć tę strategię, ponownie stosuje się zbyt dramatyczne opisy. Na przykład stwierdzenie, że pewien lek „rekrutuje komórki NK - elitarną jednostkę eliminacyjną układu odpornościowego… atakującą i eliminującą atakujące komórki”. Alternatywnie, leki są przedstawiane jako innowacyjna broń używana przez lekarzy, podczas gdy w takich przypadkach sami lekarze są bohaterami. Na przykład opisanie pewnego leku jako „kierowanego pocisku docelowego, który zeruje na komórkach nowotworowych”; lub „to najskuteczniejsza broń w rękach lekarzy”.
Ten emocjonalny urok ponownie uzupełnia podejście poznawcze. W tym przypadku odbywa się to poprzez przedstawienie badań klinicznych, w których lek był badany, a dokładniej, selektywnych wyników i danych z tych badań, starannie dobranych w celu wskazania skuteczności i bezpieczeństwa. Prawie jedna czwarta - 22,7% komunikatów prasowych apteki zawiera dane z badań klinicznych. Z drugiej strony tylko 2,3% komunikatów prasowych wspomina o skutkach ubocznych.
Tak więc, podobnie jak w przedstawianiu choroby, przedstawianie leków łączy patos i logo, które razem tworzą iluzję nieskazitelnego rozwiązania.
Poniższe przykłady pokazują, że ta sama strategia jest szeroko stosowana przez organizacje zdrowotne i urzędników do przedstawiania szczepionek. W tym przypadku szczepionka jest idealnym rozwiązaniem problemu - ogniska (rzeczywistego lub potencjalnego). Szczepionka to odważny rycerz, który raz po raz ratuje ludzkość przed okrutnym i zaciekłym wrogiem.
Pierwszym celem przy konstruowaniu tego doskonałego rozwiązania jest stworzenie wizerunku niezwykle skutecznej szczepionki. Szczepionka przeciw HPV jest wybitnym przykładem. Witryna CDC ogłasza: „Szczepionka przeciwko wirusowi HPV działa wyjątkowo dobrze” (CDC, 2015h) oraz, że „Szczepionki przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) są bezpieczne, skuteczne i zapewniają długotrwałą ochronę przed nowotworami wywoływanymi przez HPV” (CDC, 2015g ). Inne organizacje są jeszcze bardziej entuzjastyczne. Na stronie internetowej poświęconej tej szczepionce, Cancer Council Australia, krajowa organizacja pozarządowa, która doradza rządowi Australii i innym organom w zakresie praktyk i polityk związanych z rakiem, stwierdza: „Najnowsze badania pokazują, że szczepionka nadal oferuje blisko 100% ochrona ponad 5 lat po jej otrzymaniu, a ochrona ta nie wykazuje oznak osłabienia ”(Cancer Council Australia, nd). Ale co to znaczy „działać wyjątkowo dobrze”? Przed czym dokładnie szczepionka przeciwko wirusowi HPV zapewnia prawie 100% ochronę? Wrażenie, jakie wywołują takie stwierdzenia, jest takie, że jest to ostateczne rozwiązanie w przypadku raka szyjki macicy i że może go nawet wyeliminować. Jednak, jak twierdzą Tomljenovic i Shaw (2013), bliższa analiza danych ujawnia, że ​​nie wykazano długoterminowego wpływu szczepionki na zapobieganie rakowi. Jak dotąd badania faktycznie wykazały skromniejsze wyniki: skuteczność w zapobieganiu zakażeniom określonymi szczepami HPV objętymi szczepionką oraz w ochronie przed stanami przedrakowymi wywoływanymi przez szczepy HPV objęte szczepionką na brodawki narządów płciowych (CDC, 2015h). Jak przyznaje National Women's Health Network (2015), „Potrzebne są dodatkowe badania, aby ocenić bezpieczeństwo szczepionek, ich długoterminowe skutki i stosowanie w podgrupach (np. Starsze kobiety)”. Ponadto, jak przyznają WHO i CDC, żadna z istniejących szczepionek nie jest w stanie usunąć istniejących infekcji ani zapobiec ich progresji (CDC, 2015c; Cutts i in., 2007). Co więcej, według Tomljenovic i Shaw (2013), nawet jeśli szczepionki okażą się skuteczne przeciwko rakowi szyjki macicy, nie ma dowodów na to, że zmniejszyłyby wskaźniki raka szyjki macicy ponad to, co już osiągnięto w badaniach przesiewowych. Dlatego argumentują, że obecne światowe praktyki szczepień przeciwko HPV są w rzeczywistości oparte na założeniach, które nawet FDA uznaje za długoterminowe korzyści, a nie na solidnych danych badawczych (Tomljenovic i Shaw, 2013).
Szczepionka przeciw grypie jest poddawana podobnemu leczeniu. Doshi (2013) argumentuje, że oprócz zwiększania częstości występowania i ciężkości grypy sezonowej, CDC zawyża skuteczność szczepionek przeciw grypie. Jako przykład, Doshi przytacza badanie przedstawione w briefingu prasowym CDC (CDC, 2013a), które wskazało, że ogólna skuteczność szczepionek przeciw grypie wynosi 62%. Odnosząc się do tego odkrycia, dyrektor CDC Tom Frieden powiedział dziennikarzom: „Można powiedzieć, że 62 procent to z pewnością znacznie mniej, niż byśmy chcieli. Ale jest to 62% wypełnienia szklanki lub 62% zmniejszenie liczby osób, które chciałyby pójść do gabinetów lekarskich, gdyby nie zostały zaszczepione. ”Jednak to, czego badanie nie ujawniło, ponieważ nie przedstawiło statystyk według wieku lub stan zdrowia polegał na tym, że 90% uczestników badania było w wieku poniżej 65 lat. Ponadto osoby starsze nie odniosły znaczących korzyści. Ponieważ w przypadku niektórych grup ludzi, takich jak starsza populacja, infekcje grypy są cięższe w porównaniu z zdrowych młodych dorosłych, ta informacja jest niezbędna. Dlatego, argumentuje Doshi, istnieją dobre powody, by zakładać, że ta 62% redukcja nie dotyczy wszystkich subpopulacji. Krytykuje również stosowanie przez agencję badań obserwacyjnych, które wykazały, że szczepionki przeciw grypie mogą ryzyko śmierci osób starszych ze wszystkich przyczyn o 27% -48%. Doshi (2013) twierdzi:
Jeśli to prawda, statystyki te wskazują, że szczepionki przeciwko grypie mogą uratować więcej istnień ludzkich niż jakikolwiek inny licencjonowany lek na świecie. Być może jest powód, dla którego CDC nie krzyczy tego z dachu: jest to zbyt piękne, aby mogło być prawdziwe. Co najmniej od 2005 r. Badacze spoza CDC zwracali uwagę na pozorną niemożliwość, aby szczepionki przeciw grypie mogły zapobiec 50% wszystkich zgonów ze wszystkich przyczyn, podczas gdy szacuje się, że grypa jest przyczyną jedynie około 5% wszystkich.
Rzeczywiście, gromadzenie dowodów z dużych systematycznych przeglądów przeprowadzonych przez Cochrane w ciągu ostatniej dekady wskazuje, że wyniki te są zbyt dobre, aby mogły być prawdziwe. Na przykład w najnowszej metaanalizie Cochrane dotyczącej skuteczności szczepionek w zapobieganiu grypie u zdrowych dorosłych, która obejmowała 90 raportów (Demicheli i in., 2014), stwierdzono: „Szczepionki przeciw grypie mają bardzo niewielki wpływ na zmniejszenie objawów grypy i działanie stracone dni w populacji ogólnej, w tym kobiet w ciąży. ” Podobne wnioski wynikają z poprzedniej analizy, która obejmowała 50 raportów i skupiała się również na zdrowych dorosłych (Jefferson i in., 2010b): „Szczepionki przeciw grypie mają niewielki wpływ na zmniejszenie objawów grypy i straconych dni pracy”. W innym przeglądzie, który obejmował 75 badań i skupiał się na osobach starszych (Jefferson i in., 2010a), stwierdzono, że „dostępne dowody są niskiej jakości i nie zawierają wskazówek dotyczących bezpieczeństwa, skuteczności lub skuteczności szczepionek przeciw grypie dla osób w wieku 65 lat lub starszy ”. Jeszcze bardziej niepokojące jest powtarzające się ostrzeżenie autorów w każdym z tych przeglądów - że duża część badań w nich zawartych (tj. Duża część badań prowadzonych w tej dziedzinie) jest finansowana przez przemysł, a niektóre nie mają funduszy. deklaracja. Ponadto ostrzegają: „Badania finansowane przez przemysł były publikowane w bardziej prestiżowych czasopismach i cytowane częściej niż inne badania, niezależnie od jakości metodologicznej i rozmiaru” (Jefferson i in., 2010b).
„Mamy niewiele badań i mnóstwo bardzo słabej jakości dowodów obserwacyjnych” - powiedział Jefferson w wywiadzie dla gazety The Guardian. „Przedstawiliśmy dowody na znaczną stronniczość w sprawozdawczości, którą rządy nadal ignorują. Brakuje nauki, a zatem podjęcie świadomej decyzji jest bardzo trudne” (Dinner, 2014).
Z danych dostarczonych przez samo CDC wynika, że ​​skuteczność szczepionki jest znacznie skromniejsza niż reklamowana przez agencję i chociaż w niektórych latach sięga 50% -60%, w innych wynosi tylko 10% -23%. Na przykład w latach 2004-2005 świadczenie wyniosło tylko 10%; w latach 2005-2006 było to 21%; aw latach 2014-2015 było to 23% (CDC, 2016b). Głównym czynnikiem, który może wyjaśnić tę skromną skuteczność, jest trudność w dopasowywaniu wirusów szczepionki do krążących szczepów grypy każdego roku. Szczepy grypy, które mają być użyte w szczepionce każdego roku, wybiera się na kilka miesięcy przed rozpoczęciem sezonu grypowego, aby dać producentom czas na wyprodukowanie szczepionek. Czasami mecz okazuje się niedokładny. Na przykład w latach 2014-2015 CDC przyznało, że „około połowa wirusów” różniła się od tych, które były zawarte w szczepionce, w wyniku czego szczepionka mogła nie zapewniać takiej ochrony, jak oczekiwali eksperci (Sloane, 2014). Jednak Doshi twierdzi, że „nawet idealna szczepionka przeciw grypie, idealnie dopasowana do krążących szczepów dzikiej grypy ... może poradzić sobie tylko z niewielką częścią problemu„ grypy ”” (2013, s. 3), ponieważ większość zgłoszonych przypadków grypy przypadki to w rzeczywistości nie grypa, ale raczej inne wirusy grypopodobne.
Aby utrzymać wrażenie idealnego rozwiązania, czasami nie ujawnia się opinii publicznej wyników wskazujących na nieskuteczność, a nawet decydenci mogą pozostać w tajemnicy. Niedawnym przykładem jest dyskusja na temat Flumist, szczepionki przeciw grypie w aerozolu do nosa, przeprowadzona przez Komitet Doradczy ds. Chorób Zakaźnych i Szczepień w sierpniu 2015 r. W Izraelu. W lutym 2015 roku Amerykański Komitet Doradczy ds. Praktyk Szczepień (ACIP - panel ekspertów ds. Szczepień, który doradza CDC) głosował za odrzuceniem swoich wytycznych z 2014 roku, które wskazywały, że szczepionka przeciw grypie w sprayu do nosa (tj. szczepionki (tj. IIV) dla dzieci w wieku 2-8 lat. W komunikacie prasowym CDC wyjaśniono, że decyzja „została podjęta na podstawie nowych danych z ostatnich sezonów, które nie potwierdziły większej skuteczności LAIV obserwowanej we wcześniejszych badaniach” (CDC, 2015b). Dane te pochodzą z trzech nowych badań (Caspard i wsp., 2016; Chung i wsp., 2016; Gaglani i wsp., 2016), z których jedno (Gaglani i wsp., 2016) nie wykazało istotnej skuteczności aerozolu do nosa szczepionka przeciw grypie A (H1N1) wśród dzieci w sezonie 2013-2014, a pozostałe dwie zgłosiły zmniejszoną skuteczność szczepionki przeciw grypie w aerozolu do nosa w porównaniu ze szczepionkami do wstrzykiwań (Caspard i in., 2016; Chung i in., 2016) . Chociaż komunikat prasowy nie wspomina o tych badaniach, wyjaśnia, że ​​„Dane z sezonu 2013-2014 nie wykazały mierzalnej skuteczności LAW przeciwko grypie A (H1N1) wśród dzieci”. Dodaje również, że tymczasowe dane z sezonu 2014-2015 sugerują, że LAIV nie działał lepiej niż IIV przeciwko dominującym wirusom H3N2 krążącym w tym sezonie i że żadna ze szczepionek nie działała dobrze w ochronie przed wirusami H3N2.
Podobnie jak ich amerykańscy odpowiednicy, izraelscy członkowie Komitetu Doradczego ds. Chorób Zakaźnych i Szczepień głosowali w sierpniu 2015 r. Za nieprzedłużaniem zalecenia dotyczącego szczepionki w aerozolu do nosa zamiast szczepionek do wstrzykiwań dla dzieci na sezon 2015-2016. Jednak w przeciwieństwie do ACIP członkowie izraelskiego komitetu zastanawiali się, czy i jak wyjaśnić tę zmianę opinii publicznej, ostatecznie decydując się nie wspominać o „kwestii skuteczności szczepionki”. Podkreślając swoje pragnienie przejrzystej komunikacji, członkowie komitetu uznali, że najlepiej będzie zachować wyjaśnienie „prostsze i bardziej przyjazne” i skupić się na „problemie z podażą szczepionek”. Ich głównym zmartwieniem było to, że stwierdzenie skupiające się na problemach ze skutecznością szczepionki może „podważyć” ich zalecenia w koszyku opieki zdrowotnej i zrujnować szanse włączenia Flumist do koszyka opieki zdrowotnej 2016 r. (Izraelskie Ministerstwo Zdrowia, 2015f).
Pominięcie informacji, które nie wspierają skuteczności szczepionek, wzmacnia mit bohatera, tworząc doskonałe rozwiązanie, zdolne do wyeliminowania śmiertelnych chorób z powierzchni planety. Dew (1999) argumentuje, że te obrazy wyznaczają cele, które nie pozwalają na nieporozumienia, i sugeruje, że nawet jeśli niektórzy ludzie płacą cenę w postaci negatywnych skutków - jest to cena, którą warto zapłacić, ponieważ ostatecznie służy dobru całej społeczności. i cały świat.
Jednak próbując zapobiec szkodom dla statusu programów szczepień, władze zdrowotne i urzędnicy podejmują znaczne wysiłki, aby zatrzeć dowody skutków ubocznych i zdarzeń niepożądanych. Uderzającym przykładem jest następujące stwierdzenie w dokumencie zawierającym wytyczne FDA:
Chociaż ciągła dostępność szczepionki może nie być bezpośrednio zagrożona, nie można dopuścić do istnienia jakichkolwiek ewentualnych wątpliwości co do bezpieczeństwa szczepionki, niezależnie od tego, czy są one uzasadnione, czy też nie. w maksymalnym stopniu zgodnym z celami zdrowia publicznego kraju.
(FDA, 1984; podkreślenie dodane)
Uprzedzenie wątpliwości co do bezpieczeństwa szczepionek staje się więc głównym celem i aby go osiągnąć, stosuje się kilka taktyk. Kluczową taktyką jest gromadzenie wszystkich dostępnych danych na temat skutków ubocznych szczepionki w publikacjach i przewodnikach dla społeczeństwa, pomijając jednocześnie wszelkie informacje, które mogą budzić wątpliwości lub zastrzeżenia. Na przykład w grudniu 2011 r. Izraelski Komitet Doradczy ds. Chorób Zakaźnych i Szczepień zwołał się w celu omówienia następującego pytania: w jakim zakresie rodzice powinni być informowani o możliwych skutkach ubocznych szczepionek, które otrzymują ich dzieci? (Izraelskie Ministerstwo Zdrowia, 2011). Niektórzy członkowie komitetu uważali, że pierwszy projekt podręcznika opublikowany wcześniej w tym roku był „zbyt szczegółowy” i dlatego może odstraszać rodziców. Twierdzili, że podręcznik powinien zawierać tylko typowe skutki uboczne, posuwając się do określenia poważnych, ale rzadszych skutków ubocznych opisanych w ulotce producenta „niepotrzebnych i wprowadzających w błąd informacji”: „Naszym obowiązkiem jest ochrona szczepionek przed tymi niepotrzebnymi i wprowadzającymi w błąd informacjami - stwierdził jeden z członków komitetu. Ponadto zażądano, aby skutki uboczne były szczegółowo opisane „ogólnie dla każdej szczepionki przeciwko określonej chorobie, a nie oddzielnie dla każdego producenta”, chociaż formuły szczepionek wytwarzane przez różnych producentów różnią się, powodując różne potencjalne skutki uboczne. Ostatecznie komisja zdecydowała się skorygować poradnik, skracając listę skutków ubocznych zapisaną w ulotce producenta.
W erze cyfrowej te zagregowane informacje są prezentowane na stronach internetowych organizacji i kanałach mediów społecznościowych. Sposób, w jaki jest prezentowany w tych miejscach, generuje kolejną taktykę, którą można nazwać „zaczerwienieniem w miejscu wstrzyknięcia”. Ta taktyka obejmuje stwierdzenie wstępne, w którym argumentuje się, że szczepionka jest „wyjątkowo bezpieczna” (Collignon i in., 2010), po której następuje lista drobnych skutków ubocznych, takich jak zaczerwienienie, ból lub obrzęk ramienia w miejscu podania, podczas gdy potencjalne lub nawet zgłoszone poważne zdarzenia niepożądane są pomijane. Uderzającym przykładem jest szczepionka przeciw HPV. Od czasu jej pierwszego wprowadzenia stale pojawiają się doniesienia o związanej ze szczepionką HPV autoimmunizacji, w tym o zespole Guillain-Barre (Laino, 2009; Souayah i in., 2011) i chorobach autoimmunologicznych, takich jak niewydolność jajników (Colafrancesco i wsp. , 2013; Little and Ward, 2012, 2014), zespół częstoskurczu ortostatycznego posturalnego (POTS) z przewlekłym zmęczeniem (Tomljenovic et al., 2014) oraz inne niepełnosprawne zespoły przewlekłego bólu neuropatycznego, zmęczenia i dysfunkcji autonomicznej (Martinez-Lavin et al. al., 2015). W związku z rosnącą liczbą raportów eksperci na całym świecie wzywają do przeprowadzenia większej liczby badań i poprawy nadzoru po wprowadzeniu do obrotu (Colafrancesco i in., 2013; Little i Ward, 2014). W 2013 roku Japonia wycofała swoje zalecenia dotyczące szczepionki przeciwko HPV, ze względu na obawy opinii publicznej dotyczące działań niepożądanych, aw 2015 roku wydano pracownikom służby zdrowia wytyczne dotyczące oceny i leczenia objawów, które pojawiają się po wstrzyknięciu szczepionki przeciwko HPV (Chustecka, 2015). W Kanadzie naukowcy zażądali natychmiastowego zawieszenia programu szczepień przeciwko HPV do czasu ustalenia jego bezpieczeństwa (Dyer, 2015), aw Indiach naukowcy, lekarze, organizacje zajmujące się zdrowiem publicznym i prawami kobiet przedłożyły rządowi memorandum, wzywając go do wstrzymania włączenia szczepionki HPV w programie szczepień (The Hindu Business Line, 2015). Jednak pomimo tego wszystkiego strona internetowa CDC dotycząca bezpieczeństwa szczepionek przeciwko HPV nie wspomina o żadnym potencjalnym działaniu niepożądanym, podejrzewanym o związek ze szczepionką, ani o zbiorczych raportach. Zamiast tego na stronie internetowej stwierdza się: „Szczepionka przeciwko wirusowi HPV jest bardzo bezpieczna… Najczęstsze skutki uboczne są zwykle łagodne” (CDC, 2015h). Wyszczególnione działania niepożądane obejmują miejscowy ból, zaczerwienienie lub obrzęk, gorączkę, ból głowy lub uczucie zmęczenia, nudności i bóle mięśni lub stawów. Dwa inne wymienione skutki uboczne, które zostały zgłoszone na całym świecie, to omdlenia i napady drgawek - jednak są one opisane za pomocą retoryki minimalizującej. Opisywano je jako „krótkie omdlenia i związane z nimi objawy (takie jak szarpanie)”, które mogą wystąpić po każdym zabiegu medycznym, w tym po szczepieniu. Ponadto: „Siedzenie lub leżenie przez około 15 minut po szczepieniu może pomóc w zapobieganiu omdleniom i urazom spowodowanym upadkiem”.
Czasami optymizm wyrażany przez władze ds. Zdrowia w odniesieniu do bezpieczeństwa szczepionek jest jeszcze wyraźniejszy. Na przykład. w październiku 2009. Anthony Fauci, dyrektor NIAID w USA. argumentował w promocyjnym filmie na YouTube, że „historia poważnych zdarzeń niepożądanych jest bardzo dobra. Bardzo, bardzo, bardzo rzadko można zobaczyć coś, co jest związane ze szczepionką, co jest poważnym wydarzeniem” (Fauci, 2009). W Izraelu podczas ogólnopolskiej kampanii szczepień przeciwko polio w 2013 r. Roni Gamzu, ówczesny dyrektor generalny Ministerstwa Zdrowia, stwierdził, że doustna szczepionka przeciw polio ma „zerowe ryzyko” (GLZ, 2013).
Jednak taki optymizm jest przesadzony i błędny (Collignon i in., 2010), ponieważ żaden lek ani szczepionka nie ma zerowego ryzyka ani skutków ubocznych. Doskonałym przykładem tego, jak błędna może być nadmiernie optymistyczna charakterystyka szczepionek, jest szczepionka pandemiczna Pandemrix z adiuwantem AS03, stosowana podczas epidemii wirusa H1N1 w 2009 r. (EMEA, 2009).
Pandemrix (wyprodukowany przez GlaxoSmithKline) został zatwierdzony przez Komisję Europejską zgodnie z zaleceniami EMA we wrześniu 2009 r. Według Europejskiego Stowarzyszenia Medycznego (EMA), zezwolenie zostało wydane po sześciu badaniach głównych, w których wzięło udział 180 zdrowych osób dorosłych w wieku 18-60 lat. , 120 zdrowych osób starszych w wieku powyżej 60 lat i 260 zdrowych dzieci w wieku 6 miesięcy i 17 lat (European Medicine Association, 2009). Wkrótce potem naukowcy, lekarze i politycy na całym świecie skrytykowali decyzję podjętą przez rządy o zakupie milionów dawek Pandemrix bez czekania na odpowiednie testy bezpieczeństwa. Ich głównym zmartwieniem były adiuwanty, które, jak się obawiali, mogą wywołać reakcje inokulacji, w tym długotrwałe skutki uboczne. Wyrazili obawy, zwłaszcza dotyczące ich bezpieczeństwa dla dzieci i kobiet w ciąży (Stafford, 2009). Jednym z ekspertów był Michael Kochen, przewodniczący Niemieckiego Kolegium Lekarzy Ogólnych i Lekarzy Rodzinnych, który powiedział BMJ, że decyzja Niemiec o zakupie 50 milionów dawek była „eksperymentem na dużą skalę na niemieckiej populacji”. Kochen wyraził obawy, szczególnie w odniesieniu do adiuwanta, argumentując, że potencjalne ryzyko przeważa nad korzyściami. Powiedział, że sam nie przyjmie szczepionki i poradził swoim współpracownikom, aby nie podawali jej pacjentom (Stafford, 2009). Po tym, jak magazyn informacyjny Der Spiegel ujawnił, że Federalne Ministerstwo Spraw Wewnętrznych kupiło 200 000 dawek Celvapan (wyprodukowanej przez Baxter), kolejnej szczepionki H1N1, która nie zawierała adiuwantów, do stosowania przez najwyższych urzędników państwowych, do Kochena dołączył Frank Ulrich Montgomery, wiceprezes -Prezes Niemieckiego Stowarzyszenia Lekarzy, który zaapelował o szczepienia bez adiuwantów dla kobiet w ciąży i dzieci (Stafford, 2009). Innym niemieckim ekspertem, który skrytykował program szczepień H1N1, był Wolf-Dieter Ludwig, przewodniczący komisji ds. leków Niemieckiego Towarzystwa Lekarskiego, który argumentował, że ani Pandemrix, ani Celvapan nie zostały odpowiednio przebadane (Stafford, 2009). We Francji dr Marc Girard, specjalista od skutków ubocznych leków i ekspert medyczny powołany przez francuskie sądy, powiedział telewizji France 24, że szczepionka na „świńską grypę” nie była tylko „źle opracowana”, ale „nie została opracowana” oraz może narazić na niebezpieczeństwo wiele osób, zwłaszcza młodzież, dzieci i kobiety w ciąży (Francja 24, 2009). We Włoszech wiceminister zdrowia Ferruccio Fazio i burmistrz Rzymu Gianni Alemanno zdecydowali przeciwko szczepieniom, a sześciu na dziesięciu włoskich lekarzy rodzinnych odmówiło przepisania szczepionki A / H1N1 swoim pacjentom, twierdząc, że ryzyko szczepionki przewyższają jej korzyści. Mario Nejrotti, dyrektor torinomedica.com, powiedział, że podobna szczepionka wyprodukowana w USA w 1976 roku przyczyniła się do znacznej liczby przypadków zespołu Guillain-Barre (Press TV, 2009). W Polsce minister zdrowia Ewa Kopacz ogłosiła na konferencji prasowej, że odmówiła zamówienia szczepionek H1N1, wyjaśniając: „Ich testy trwały stosunkowo krótko. Nie wiadomo, czy [szczepionka] jest bezpieczna dla dzieci i kobiet w ciąży”. (Chowdhury, 2009). W Izraelu dr Daizy Stern, ekspert medycyny rodzinnej i prewencyjnej, napisał list do profesora Dana Engelharda, szefa izraelskiego zespołu pandemicznego, wzywając go do cofnięcia decyzji o zastosowaniu dwóch adiuwantowanych szczepionek H1N1 - Pandemrix u dzieci w wieku 3-10 lat i Focetria dla dorosłych. List, który został również opublikowany jako internetowa petycja do Ministerstwa Zdrowia, ostrzegał, że szczepionka nie jest dobrze zbadana, a zastosowany w niej adiuwant może być toksyczny dla układu nerwowego i powodować ciężkie reakcje autoimmunologiczne, w tym śmierć (łodyga, 2669). Engelhard odpowiedział w swoim własnym liście, również opublikowanym w Internecie, w różnych mediach: „Grypa [H1N1] jest niebezpieczna i groźna - szczepionka jest skuteczna, bezpieczna i bardzo polecana” (Engelhard, 2009). Odrzucił jej argumenty, twierdząc, że są one „naukowo bezpodstawne” oraz że szczepionka i adiuwant zostały dobrze zbadane i niewątpliwie bezpieczne. Ponadto Ministerstwo Zdrowia opublikowało komunikat w odpowiedzi na list Sterna, nazywając go „fałszywą informacją, nierzetelną i nieprofesjonalną” (Naim, 2009). Inny ekspert, dr Efi Halperin, kierownik oddziału chorób zakaźnych w szpitalu Bikur Holim w Jerozolimie, skrytykował postępowanie Ministerstwa Zdrowia podczas kampanii szczepień przeciwko H1N1, a także zakwestionował decyzję o zastosowaniu szczepionek adiuwantowych (Halperin, 2009). Halperin podkreślił, że adiuwantowane szczepionki H1N1 nie zostały jeszcze dobrze zbadane, że nie zostały zatwierdzone przez FDA (na której izraelskie Ministerstwo Zdrowia zwykle polega przy zatwierdzaniu leków i szczepionek), a w Kanadzie 170 000 dawek szczepionki H1N1 Arepanrix, która jest również szczepionką z adiuwantem AS03, zostały wycofane po tym, jak urzędnicy służby zdrowia ogłosili, że wystąpiła wyższa niż zwykle liczba reakcji wstrząsu anafilaktycznego (PreventDisease, 2009). Ministerstwo Zdrowia odpowiedziało na te argumenty: „Twierdzenia wskazują na brak zrozumienia i znajomości faktów” (Halperin, 2009). Jednak kilka miesięcy później, w 2010 roku, Pandemrix był powiązany z gwałtownym wzrostem liczby przypadków narkolepsji wśród nastolatków w Szwecji i Finlandii. Późniejsze badania przeprowadzone przez Europejską Agencję Leków, Szwedzką Agencję Produktów Medycznych i badanie kohortowe w Finlandii wykazały 13-krotnie zwiększone ryzyko narkolepsji po szczepieniu dzieci i młodzieży w wieku 4-19 lat, z których większość wystąpiła w ciągu trzech miesięcy po szczepieniu. i prawie wszystko w ciągu sześciu miesięcy (Nohynek i in., 2012). Związek szczepień Pandemrix i narkolepsji u dzieci i młodzieży odnotowano również w Szwecji, Norwegii, Irlandii, Francji i Wielkiej Brytanii (ANSM, 2012; Heier i wsp., 2013; Miller i wsp., 2013; National Narcolepsy Study Committee, 2012). U dorosłych szczepienie Pandemrix było związane z narkolepsją w Szwecji, Finlandii i Francji (ANSM, 2012; Persson i wsp., 2014). Fiński Narodowy Instytut Zdrowia i Opieki Społecznej oraz naukowcy pozarządowi potwierdzili rolę szczepionki w tych poważnych zdarzeniach niepożądanych (European Medicines Agency, 2011; Medical Products Agency, 2010, 2011; Miller i in., 2013; Vaarala i in. al., 2014).
W ten sposób władze ds. zdrowia agregują wszystkie dostępne informacje na temat każdego z efektów ubocznych szczepionek. Zagregowane dane są przedstawiane opinii publicznej jako „fakty” w połączeniu z decydującym stwierdzeniem, w którym stwierdza się, że szczepionka jest „bardzo bezpieczna” i wywołuje jedynie niewielkie skutki uboczne, lub w niektórych przypadkach, używając jeszcze bardziej pozytywnych proklamacji, takich jak „zero skutków ubocznych" W konsekwencji te połączone taktyki generują informacje, które są następnie przekazywane przez decydentów i ekspertów jako „prawda naukowa”. Opinia publiczna, a nawet środowisko medyczne, może mieć trudności z oceną tej „prawdy”, czyniąc wątpliwości mało prawdopodobnymi. W przypadkach, gdy mimo wszystko pojawiają się wątpliwości lub pytania, są oni stanowczo przeciwstawiani, często atakując osobę, która je zgłasza, niezależnie od tego, czy jest to zaniepokojony rodzic, dziennikarz, czy nawet ekspert.
(przekład automatyczny, pobieżnie skorygowany)

Influenza / Grypa


Published: 13 March 2014

Vaccines to prevent influenza in healthy adults

Authors: Demicheli V, Jefferson T, Al-Ansary LA, Ferroni E, Rivetti A, Di Pietrantonj C

Vaccines to prevent influenza in healthy adults full pdf

Plain language summary

Review question

We evaluated the effect of immunisation with influenza vaccines on preventing influenza A or B infections (efficacy), influenza-like illness (ILI) and its consequences (effectiveness), and determined whether exposure to influenza vaccines is associated with serious or severe harms. The target populations were healthy adults, including pregnant women and newborns.


Over 200 viruses cause influenza and ILI, producing the same symptoms (fever, headache, aches, pains, cough and runny noses). Without laboratory tests, doctors cannot distinguish between them as both last for days and rarely lead to death or serious illness. At best, vaccines may only be effective against influenza A and B, which represent about 10% of all circulating viruses. Annually, the World Health Organization estimates which viral strains should be included in the next season's vaccinations.

Inactivated vaccine is prepared by treating influenza viruses with a specific chemical agent that “kills” the virus. Final preparations can contain either the complete viruses (whole vaccine) or the active part of them (split or subunit vaccines). These kind of vaccines are normally intramuscularly administered (parenteral route)

Live attenuated vaccines is prepared by growing the influenza viruses through a series of cell cultures or animal embryos. With each passage, the viruses lose their ability to replicate in human cells but can still stimulate the immune system. Live attenuated vaccine are administered as aerosol in the nostrils (intranasal route).

The virus strains contained in the vaccine are usually those that are expected to circulate in the following epidemic seasons (two type A and one B strains), accordingly to the recommendations of the World Health Organization (seasonal vaccine).

Pandemic vaccine contains only the virus strain that is responsible of the pandemic (i.e. the type A H1N1 for the 2009/2010 pandemic).

Study characteristics

The evidence is current to May 2013. In this update, 90 reports of 116 studies compared the effect of influenza vaccine with placebo or no intervention. Sixty-nine reports were clinical trials (over 70,000 people), 27 were comparative cohort studies (about eight million people) and 20 were case-control studies (nearly 25,000 people). Of the 116 studies, 23 (three case-control and 20 cohort studies) were performed during pregnancy (about 1.6 million mother-child couples).

Key results

The preventive effect of parenteral inactivated influenza vaccine on healthy adults is small: at least 40 people would need vaccination to avoid one ILI case (95% confidence interval (CI) 26 to 128) and 71 people would need vaccination to prevent one case of influenza (95% CI 64 to 80). Vaccination shows no appreciable effect on working days lost or hospitalisation.

The protection against ILI that is given by the administration of inactivated influenza vaccine to pregnant women is uncertain or at least very limited; the effect on their newborns is not statistically significant.

The effectiveness of live aerosol vaccines on healthy adults is similar to inactivated vaccines: 46 people (95% CI 29 to 115) would need immunisation to avoid one ILI case.

The administration of seasonal inactivated influenza vaccine is not associated with the onset of multiple sclerosis, optic neuritis (inflammation of the optic nerve of the eye) or immune thrombocytopaenic purpura (a disease that affects blood platelets). The administration of pandemic monovalent H1N1 inactivated vaccine is not associated with Guillain-Barré syndrome (a disease that affects the nerves of the limbs and body).

Evidence suggests that the administration of both seasonal and 2009 pandemic vaccines during pregnancy has no significant effect on abortion or neonatal death.

Quality of the evidence

The real impact of biases could not be determined for about 70% of the included studies (e.g. insufficient reporting details, very different scores among the items evaluated). About 20% of the included studies (mainly cohorts) had a high risk of bias. Just under 10% had good methodological quality.


Review question

We evaluated the effect of immunisation with influenza vaccines on preventing influenza A or B infections (efficacy), influenza-like illness (ILI) and its consequences (effectiveness), and determined whether exposure to influenza vaccines is associated with serious or severe harms. The target populations were healthy adults, including pregnant women and newborns.


Over 200 viruses cause influenza and ILI, producing the same symptoms (fever, headache, aches, pains, cough and runny noses). Without laboratory tests, doctors cannot distinguish between them as both last for days and rarely lead to death or serious illness. At best, vaccines may only be effective against influenza A and B, which represent about 10% of all circulating viruses. Annually, the World Health Organization estimates which viral strains should be included in the next season's vaccinations.

Inactivated vaccine is prepared by treating influenza viruses with a specific chemical agent that “kills” the virus. Final preparations can contain either the complete viruses (whole vaccine) or the active part of them (split or subunit vaccines). These kind of vaccines are normally intramuscularly administered (parenteral route)

Live attenuated vaccines is prepared by growing the influenza viruses through a series of cell cultures or animal embryos. With each passage, the viruses lose their ability to replicate in human cells but can still stimulate the immune system. Live attenuated vaccine are administered as aerosol in the nostrils (intranasal route).

The virus strains contained in the vaccine are usually those that are expected to circulate in the following epidemic seasons (two type A and one B strains), accordingly to the recommendations of the World Health Organization (seasonal vaccine).

Pandemic vaccine contains only the virus strain that is responsible of the pandemic (i.e. the type A H1N1 for the 2009/2010 pandemic).

Study characteristics

The evidence is current to May 2013. In this update, 90 reports of 116 studies compared the effect of influenza vaccine with placebo or no intervention. Sixty-nine reports were clinical trials (over 70,000 people), 27 were comparative cohort studies (about eight million people) and 20 were case-control studies (nearly 25,000 people). Of the 116 studies, 23 (three case-control and 20 cohort studies) were performed during pregnancy (about 1.6 million mother-child couples).

Key results

The preventive effect of parenteral inactivated influenza vaccine on healthy adults is small: at least 40 people would need vaccination to avoid one ILI case (95% confidence interval (CI) 26 to 128) and 71 people would need vaccination to prevent one case of influenza (95% CI 64 to 80). Vaccination shows no appreciable effect on working days lost or hospitalisation.

The protection against ILI that is given by the administration of inactivated influenza vaccine to pregnant women is uncertain or at least very limited; the effect on their newborns is not statistically significant.

The effectiveness of live aerosol vaccines on healthy adults is similar to inactivated vaccines: 46 people (95% CI 29 to 115) would need immunisation to avoid one ILI case.

The administration of seasonal inactivated influenza vaccine is not associated with the onset of multiple sclerosis, optic neuritis (inflammation of the optic nerve of the eye) or immune thrombocytopaenic purpura (a disease that affects blood platelets). The administration of pandemic monovalent H1N1 inactivated vaccine is not associated with Guillain-Barré syndrome (a disease that affects the nerves of the limbs and body).

Evidence suggests that the administration of both seasonal and 2009 pandemic vaccines during pregnancy has no significant effect on abortion or neonatal death.

Quality of the evidence

The real impact of biases could not be determined for about 70% of the included studies (e.g. insufficient reporting details, very different scores among the items evaluated). About 20% of the included studies (mainly cohorts) had a high risk of bias. Just under 10% had good methodological quality.
Authors' conclusions:

Influenza vaccines have a very modest effect in reducing influenza symptoms and working days lost in the general population, including pregnant women. No evidence of association between influenza vaccination and serious adverse events was found in the comparative studies considered in the review. This review includes 90 studies, 24 of which (26.7%) were funded totally or partially by industry. Out of the 48 RCTs, 17 were industry-funded (35.4%).


Felieton, 11. stycznia 2013

'Szczepionki stosowane w celu zapobiegania grypie u zdrowych osób dorosłych (przegląd)” to nazwa publikacji Biblioteki Kokrenowskiej z lipca 2010r. (Jefferson T, Di Pietrantonj C, Rivetti A, Bawazeer GA, Al-Ansary LA, Ferroni E: Vaccines for preventing influenza in healthy adults (Review), The Cochrane Library, 2010, Issue 7)].

Konkluzje autorów są następujące: „Szczepionki przeciwko grypie mają umiarkowany wpływ na ograniczanie objawów grypy i liczby utraconych dni pracy. Nie ma żadnych dowodów, że szczepionki przeciwko grypie mają wpływ na powikłania takie jak zapalenie płuc lub na przenoszenie zakażenia z człowieka na człowieka. Stąd też implikacji dla praktyki: „Wyniki tego przeglądu wydają się zniechęcać do korzystania w rutynie zdrowia publicznego ze szczepień zdrowych osób dorosłych przeciwko grypie. Skoro u zdrowych osób dorosłych występuje niskie ryzyko powikłań związanych z chorobą układu oddechowego, stosowanie szczepionki można zalecać tylko w specyficznych przypadkach jako środek ochrony osobistej przeciwko objawom”.

Autorzy udostępniają streszczenie sformułowane w języku potocznym w następującym brzmieniu. „Ponad 200 wirusów jest przyczyną grypy i schorzeń grypopodobnych, które wywołują te same objawy (gorączka, ból głowy, bóle i dolegliwości niespecyficzne, kaszel, wodnista wydzielina z nosa). Bez badań laboratoryjnych lekarze nie są w stanie odróżnić grypy i schorzenia grypopodobnego. Obydwie choroby trwają kilka dni i rzadko prowadzą do śmierci lub poważnych zaburzeń zdrowia. W najbardziej optymalnej sytuacji szczepionki mogą przynieść efekt tylko w przypadku grypy A i B, które reprezentują około 10% wszystkich krążących wirusów. Co roku Światowa Organizacja Zdrowia rekomenduje szczepy wirusa, jakie powinny być włączone do szczepień na nadchodzący sezon.

Autorzy tego przeglądu ocenili wszystkie badania, które porównywały ludzi zaszczepionych z niezaszczepionymi. Połączone wyniki wykazały, że w warunkach idealnych, kiedy to szczepionka całkowicie odpowiada konfiguracji krążących wirusów, trzeba zaszczepić 33 zdrowych dorosłych, aby uniknąć jednego zespołu objawów grypy. W warunkach przeciętnych, kiedy to szczepionka częściowo odpowiada krążącej konfiguracji wirusowej, trzeba zaszczepić 100 osób, aby uniknąć jednego zespołu objawów grypy. Stosowanie szczepionki nie wykazywało wpływu na liczbę osób hospitalizowanych, ani na liczbę utraconych dni pracy, ale powodowało jeden przypadek zespołu Guillian-Barré na każdy milion szczepień. Zespół Guillian-Barré jest poważnym zaburzeniem neurologicznym prowadzącym do paraliżu. Piętnaście spośród 36 poddanych analizie badań było finansowanych przez producentów szczepionek a cztery pominęły deklarację o finansowaniu. Nasze wyniki mogą stanowić oszacowanie optymistyczne, ponieważ badania sponsorowane przez firmy wytwarzające szczepionki mają tendencję uzyskiwania wyników korzystnych dla ich produktów, zaś część dowodów pochodzi z badań w warunkach idealnego dopasowania wirusów szczepionkowych i krążących, a nadto ewidencja następstw szkodliwych jest ograniczona.”

W podsumowaniu głównych wyników autorzy piszą m.in. :”We względnie rzadko spotykanej sytuacji, kiedy to szczep w szczepionce jest zgodny z krążącym wirusem i jego nasilonym krążeniem, u 4% osób niezaszczepionych w przeciwieństwie do 1% osób zaszczepionych pojawiały się objawy grypy (różnica ryzyk 3%, przy 95% przedziale ufności - od 2% do 5%). Odpowiednie dane dla sytuacji, kiedy występuje słaba zgodność wirusa szczepionkowego i krążącego w populacji, wynosiły 2% i 1% (różnica ryzyk 1%, przy 95% przedziale ufności - od 0% do 3%). Nie wydaje się aby te różnice były przypadkowe”.

W listopadzie 2012r. w Gazecie Lekarskiej, piśmie izb lekarskich, wydawanym przez Naczelną Radę Lekarską ukazał się artykuł mec. Anny Kobińskiej, krakowskiego adwokata, specjalizującej się w prawie medycznym, p. t. „Obowiązek stosowania aktualnej wiedzy medycznej jako wyprzedzający stosowanie przepisów prawa czy opinii towarzystw naukowych.” (vide). Jest oczywiste, że aktualny stan wiedzy medycznej przed musi przede wszystkim uzasadniać decyzje o zdrowiu milionów w ramach działań prewencyjnych i profilaktycznych w obszarze zdrowia publicznego. Szacunek dla każdej osoby ludzkiej nakazuje, aby wszystkie procedury profilaktyczne, diagnostyczne i terapeutyczne spełniały wymagania medycyny opartej na dowodach. Kiedy działania medyczne nie dotyczą pojedynczego pacjenta a całej populacji, odpowiedzialność za lekceważenie aktualnego stanu wiedzy medycznej jest proporcjonalnie większa.

Aktualny w styczniu 2013. roku stan wiedzy medycznej na temat szczepień przeciwko grypie zawiera właśnie cytowany wyżej, trzeci od 1999r. i aktualizujący poprzednie, raport sporządzony przez zespół badaczy współpracujących w ramach światowej sieci Cochrane Collaboration. Archibald Leman Cochrane był szkockim lekarzem epidemiologiem, pionierem medycyny opartej na dowodach.

Główny koordynator sygnalizowanego projektu, epidemiolog Tom Jefferson koordynował również prace nad wydanym w 2012r. raportem „Szczepionki stosowane w celu zapobiegania grypie u zdrowych dzieci (przegląd)” [Jefferson T, Rivetti A, Di Pietrantonj C, Demicheli V, Ferroni E. Vaccines for preventing influenza in healthy children. Cochrane Database of Systematic Reviews 2012, Issue 8].

dr Zbigniew Hałat

Felieton, 17. grudnia 2010

W ostatnich latach główny inspektor sanitarny intensywnie zajmował się - zapewne dla zabicia czasu i z braku lepszych zajęć - reklamowaniem szczepień przeciwko grypie. W roku ubiegłym pod presją dramatycznych wydarzeń związanych z szerzeniem się w świecie zabójczego szczepu wirusa 2009 H1N1 nie zawierająca tego wirusa szczepionka na sezon grypy 2009/2010 była przez minister Ewę Kopacz i jej dwór prezentowana nie tylko jako środek profilaktyczny, który każdy musi koniecznie sobie kupić, aby uchronić się przed zwykłą grypą, lecz także jako doskonały zamiennik szczepionki przeciwko grypie świńskiej. Pomimo furiatycznych ataków sejmowej opozycji, której przedstawiciele w roli akwizytorów medycznych prowadzili jawny lobbistyczny nacisk na władze państwowe, minister Kopacz szczepionki przeciwko świńskiej grypie Polakom nie kupiła, co jest przedstawiane przez nią samą i premiera Donalda Tuska jako fantastyczne osiągnięcie. Można dodać, że - jak dotychczas - jedyne.

Jednak już w czasie wygłaszania opinii przez polską minister zdrowia o wysokiej skuteczności szczepionki na sezon grypowy 2009/2010 w profilaktyce grypy świńskiej, amerykańskie Ośrodki Zwalczania Chorób (CDC, Atlanta, Georgia) wyraźnie informowały, że szczepionka przeciwko grypie sezonowej przed grypą świńską nie chroni, a dokładne badania epidemiologiczne, prowadzone m.in. przez dr Danutę Skowronski z Kanady, wykazały, że szczepienia reklamowane przez minister Kopacz zamiast zapobiegać zakażeniom szczepem 2009H1N1 wręcz zwiększały ryzyko zachorowania na grypę świńską i to od 1,5 do 2,5 x.

Tej jesieni aktywność minister zdrowia i głównego inspektora sanitarnego na polu reklamy szczepień przeciwko grypie jest niedostrzegalna. Zapewne wynika to z faktu, że obecna trójwalentna szczepionka na sezon grypy 2010/2011 jest właściwie uzupełnioną o 2 antygeny szczepionką przeciwko grypie świńskiej, tą samą, którą tak niedawno minister Kopacz podejrzewała o działania szkodliwe. Głoszone przez polski rząd przekonanie o szkodliwości szczepionki przeciwko 2009H1N1 było podstawą nieugiętego odparcia ataku opozycyjnych lobbistów, chwalebnej rezygnacji z jej zakupu i tym samym w partyjniackiej Polsce stało się ważnym argumentem na rzecz przyrostu słupków popularności rządzącej partii.

Obecnie Amerykańskie Ośrodki Zwalczania Chorób, CDC zalecają stosować w sezonie 2010/2011 szczepionkę triwalentną, w które skład wchodzą dwa wirusy grypy A - obok H3N3 właśnie 2009H1N1 wywołujący grypę zwaną świńską oraz jeden wirus grypy B. Setki milionów osób, które - pomimo niepokojów polskich władz - zaszczepiły się wcześniej szczepionką przeciwko grypie świńskiej, powinny według CDC zaszczepić się ponownie, gdyż obok wirusa 2009H1N1 w aktualnej szczepionce sezonowej są zawarte wspomniane dwa inne wirusy.

CDC zaleca szczepić przeciwko grypie wszystkich powyżej 6 miesiąca życia. Przeciwwskazaniem do szczepień przeciwko grypie jest mocno nasilona alergia na jajko kurze, ciężki odczyn na szczepienie przeciwko grypie w przeszłości oraz przebyty zespół Guillaina-Barrégo który wystąpił w ciągu 6 tygodni po szczepieniu przeciwko grypie. W zespole Guillaina-Barrégo procesy autoimmunologiczne prowadzą do narastającego od kilku dni do kilkunastu tygodni uszkodzenia nerwów z takimi objawami, jak mrowienie, drętwienie, bóle stóp, niedowład kończyn dolnych aw połowie przypadków obustronny niedowład mięśni twarzy, niedowłady mięśni gałki ocznej, zaburzenia rytmu serca, wahania ciśnienia krwi i niewydolność oddechowa.

Przeciwwskazaniem tymczasowym do szczepień przeciwko grypie jest umiarkowana lub ciężka choroba gorączkowa, po której ustaniu CDC zaleca grypę szczepić. Według CDC żaden inny stan chorobowy, ani też ciąża nie stanowią przeciwwskazań do corocznych szczepień przeciwko grypie.

Wszelkie zalecenia dotyczące interwencji medycznych, zwłaszcza szczepień, wymagają weryfikacji zgodnej z zasadami epidemiologii lekarskiej.

dr Zbigniew Hałat

 The seasonal flu vaccine will not protect you against 2009 H1N1 flu.
Szczepionka na grypę sezonową nie ochroni przed grypą H1N1 2009.

(Stanowisko CDC, Atlanta, Georgia z czasu nasilenia zachorowań na grypę nazwaną świńską, kiedy to komenderowane przez minister zdrowia Kopacz posłuszne jej zaplecze tzw. eksperckie nawoływało do masowych szczepień szczepionką na grypę sezonową, która miała jakoby chronić przed grypą świńską)

Szczepić się czy nie szczepić

Bronisław Tumiłowicz, Przegląd Nr  44/2009  z 8. listopada 2009

Czy szczepienia przeciw grypie przynoszą rzeczywiste korzyści pacjentom, czy tylko wielkie dochody koncernom farmaceutycznym?

Coraz więcej osób kicha i kaszle. Grypa to czy zwykłe przeziębienie? Ludzie idą do lekarza, a jeszcze częściej pytają w aptekach o leki i szczepionki przeciwko grypie - tej sezonowej i tej u nas zwanej świńską. W czerwcu Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oświadczyła, że można mówić o pandemii nowej grypy. W wielu krajach świńska grypa jest tematem numer jeden w wiadomościach. U naszych zachodnich sąsiadów rozpoczęła się największa akcja masowych szczepień w historii RFN, za wschodnią granicą - na Ukrainie ogłoszono stan epidemii. A u nas? W Polsce o świńskiej grypie było głośno latem, gdy notowano pierwsze przypadki zachorowań. Ale kiedy się okazało, że u nas ludzie na nią nie umierają, żądne krwi media o grypie zapomniały. Mało kto wie, że do 28 października na tzw. świńską grypę, czyli wywołaną wirusem A/H1N1, zachorowało w naszym kraju 171 osób. Nikt nie zmarł, bo nowa odmiana grypy okazała się łagodniejsza od "zwykłej", sezonowej. Powtórnego zakażenia też u nas nie zanotowano, a na zastanawianie się nad tym, czy szczepić się przeciwko niej, czy nie szczepić, mamy czas, bo nie wiadomo, kiedy szczepionka będzie dostępna i dla ilu osób jej wystarczy.
Pozostaje nam grypa sezonowa. W poprzednich latach chorowało na nią od kilkuset tysięcy do kilku milionów Polaków. W sezonie 2008-2009 zarejestrowano 543 tys. zachorowań. Były jednak okresy dużo gorsze, np. przełom lat 1995/1996, kiedy to chorych było 3 mln. I nie są to dane absolutnie precyzyjne, gdyż nie wszyscy chorzy zgłaszali się do lekarza i nie wszyscy lekarze wysłali odpowiednie raporty do Krajowego Ośrodka ds. Grypy. Epidemiolodzy zalecają więc ostrożność, bo nikt nie jest w stanie przewidzieć, jak się zachowają krążące wirusy.
A jest ich co najmniej cztery. Trzy są sezonowe i jeden całkiem nowy - A/H1N1.

Propagatorzy i sceptycy

Grypa, po łacinie influenza, jest ostrą chorobą wirusową, która rozprzestrzenia się drogą kropelkową. Charakterystyczny jest gwałtowny początek choroby. Już po 48 godzinach od zakażenia pojawiają się pierwsze objawy: wysoka gorączka, nawet do 39,5 st., dreszcze, bóle mięśni i stawów, ogólne osłabienie, silne bóle głowy i karku, suchy, męczący kaszel. W Polsce sezon grypy przypada między grudniem a kwietniem, a szczyt zachorowań następuje zwykle w lutym i marcu. Zaszczepić się można w dowolnym okresie, ale im wcześniej, tym lepiej - tak przynajmniej twierdzą lekarze akceptujący stanowisko resortu zdrowia w kwestii grypy.
W aptekach mamy w tej chwili dwa rodzaje szczepionek na grypę sezonową: Vaxigrip produkowany przez Aventis Pasteur i Influvac firmy Solvay Pharma. Aby je kupić, wymagana jest recepta od dowolnego lekarza, nawet dentysty. Refundacji nie ma żadnej, a szczepionka kosztuje ok. 30-40 zł. Jednak w wielu regionach szczepionki np. dla emerytów finansują samorządy; bywa też, że zakłady pracy sponsorują szczepienia dla swoich pracowników. Bo w przypadku grypy świadomość społeczna w Polsce jest jeszcze dosyć wątła.
Do liderów walki z tą chorobą zalicza się Krajowy Ośrodek ds. Grypy w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego - Państwowym Zakładzie Higieny, uznawany przez WHO i kierowany przez prof. Lidię Brydak. Pani profesor jest także współzałożycielką i wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Wakcynologii, członkinią Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, autorką wielu prac naukowych w renomowanych czasopismach krajowych i zagranicznych oraz członkinią zagranicznych towarzystw naukowych, m.in. Europejskiej Naukowej Grupy ds. Grypy (ESWI). Jako pierwsza w Polsce zapoczątkowała badania nad celowością szczepień przeciw grypie, zwłaszcza u pacjentów z grup podwyższonego ryzyka. Jest autorką książki "Grypa i jej profilaktyka", a także inicjatorką i współautorką wydawnictw dla lekarzy, propagujących tematykę szczepień oraz omawiających najistotniejsze zagadnienia dotyczące grypy. Uświadamia w nich, jakie mogą być skutki infekcji i powikłań pogrypowych.
Może to dziwne, ale ekspert tej rangi nie dla wszystkich jest autorytetem w tej dziedzinie. Ba, nawet wśród ludzi z branży medycznej, wśród specjalistów z dziedziny epidemiologii znaleźli się tacy, którzy kwestionują jeśli nie wszystko, to przynajmniej sporą część tego, co głosi prof. Brydak. Są wśród nich przeciwnicy umiarkowani, są także radykałowie. Do tych łagodniejszych zalicza się dr Zbigniew Hałat, epidemiolog, założyciel Medycznego Centrum Konsumenta, obecnie niezależny ekspert, a niegdyś wiceminister zdrowia. Do radykałów natomiast zaliczyć można prof. Marię Dorotę Majewską, kierowniczkę Katedry Marii Curie Komisji Europejskiej i Zakładu Farmakologii i Fizjologii Układu Nerwowego w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Pani prof. Majewska jest neurobiologiem. Przez 25 lat pracowała w czołowych instytucjach naukowych USA (na Uniwersytecie Missouri, Uniwersytecie Harvarda oraz w Narodowym Instytucie Zdrowia pod Waszyngtonem). W 2006 r. wróciła do Polski w celu realizacji projektu badawczego Komisji Europejskiej.
W obecnym "krajobrazie przedgrypowym" III RP da się zatem wyodrębnić trzy stanowiska wobec grypy: pierwsze, które można określić hasłem "Szczepcie się koniecznie!", drugie: "Szczepienie nic nie daje" i trzecie: "Szczepionka może być dla ciebie groźna!".

Opcja I: Szczepcie się koniecznie!

Warto przedstawić argumenty reprezentantów owych trzech opcji, bo obecnie większość z nas nie tylko nie zaszczepiła się jeszcze przeciwko grypie, ale nawet nie wie, co o tym wszystkim sądzić. Oczywiście jednym z podstawowych powodów nieprzyjmowania szczepień jest ich cena, owe 30-40 zł za jeden zastrzyk. Ekonomiści wyliczają, że to niewiele w porównaniu z kosztami leczenia, jakie ponosi chory na grypę, ale każdy liczy przecież na to, że jego choroba nie dopadnie, a jeśli nawet już, to będzie miała łagodny przebieg.
Prof. Lidia Brydak propaguje szczepienia przeciwko grypie już od 1992 r. - Od 9 maja 1997 r., tj. od pierwszego złamania bariery gatunkowej (kiedy wirus ze zwierzęcia przeniósł się na człowieka i wywołał chorobę), WHO zaleciła wzrost wyszczepialności. W Polsce w sezonie epidemicznym 2008/2009 zaszczepiło się przeciwko grypie sezonowej zaledwie 5,2% populacji.
Kto będzie chciał się zaszczepić przeciwko wirusowi A/H1N1? - Obecnie - informuje prof. Brydak - Krajowy Komitet ds. Pandemii Grypy wytypował cztery grupy, które będą szczepione w pierwszej kolejności przeciwko grypie wywołanej wirusem A/H1N1. Są to pracownicy ochrony zdrowia, kobiety w ciąży o podwyższonym ryzyku, ze wskazania lekarza, dzieci powyżej szóstego miesiąca życia z grupy podwyższonego ryzyka oraz służby ważne dla państwa, m.in. policja, wojsko, transport. Dla tych grup szczepionki zakupi budżet państwa. Szczepionka, zawierająca tylko ten jeden antygen, będzie też dostępna w aptekach. Obecnie prowadzone są jeszcze pertraktacje na temat jej ceny oraz firmy, od której szczepionkę zakupimy. Jej skuteczność została już przebadana.
Minister zdrowia Ewa Kopacz zapowiedziała, że Polska sprowadzi 4 mln szczepionek. Na europejski rynek zgodnie z zaleceniami Europejskiej Agencji ds. Leków (EMEA) dopuszczone zostały trzy szczepionki przeciwko nowej grypie A/H1N1: Pandemrix produkowany przez koncern GlaxoSmithKline, Focetria koncernu Novartis i Celvapan firmy Baxter. W tej chwili nie wiadomo jednak, kiedy i która z tych szczepionek trafi do naszych aptek.
Ogólny wniosek z rozmowy z prof. Lidią Brydak brzmi: wszyscy powinni się szczepić w każdym sezonie grypowym, bo to najskuteczniejszy sposób zapobiegania grypie. WHO chce doprowadzić go tego, by szczepienia stały się metodą profilaktyki przeciwgrypowej, stosowaną masowo, a w Polsce niestety odbiegamy daleko od tych zalecanych standardów.

Opcja II: Szczepienie nic nie daje

Reprezentant opcji łagodnego sprzeciwu, dr Zbigniew Hałat, uważa, że podejmowane przez władze państwowe decyzje o środkach zapobiegawczych są słuszne. Chodzi tu zarówno o szczepienia przeciwko nowej odmianie grypy, jak też o rozporządzenia higieniczne - np. sanepid już teraz apeluje m.in. do rodziców, aby dawali dzieciom chusteczki, w które mogłyby kaszleć i kichać, aby nie rozsiewać wirusa na innych uczniów.
- W przypadku zagrożenia atakiem nowego szczepu grypy przede wszystkim należy chronić słabszych, tzn. dzieci, kobiety ciężarne, ludzi w podeszłym wieku, przewlekle chorych, którzy mają obniżoną odporność.
Jednak wobec masowego, powszechnego szczepienia ludności przeciwko każdej grypie sezonowej dr Hałat żywi umiarkowany sceptycyzm. - Nie udało się na czas przygotować antygenu przeciwko ostatniej grypie sezonowej - mówi - i tamte szczepienia były bez sensu, bo ludzie i tak nie uzyskali odporności. Sezonowa grypa może położyć do łóżek wiele osób, a ja nie mam przekonania, że u zaszczepionych podniosła się odporność na tę chorobę. Te szczepienia to humbug. Dają spory dochód i pozorne uczucie zabezpieczenia. Zalecałbym raczej zdrowe odżywianie się, niezatruwanie organizmu alkoholem, ruch na świeżym powietrzu. Co do wirusa grypy A/H1N1 istnieją poważne podejrzenia, że to "uciekinier" z jakiegoś laboratorium, może nawet wojskowego. Trzeba więc brać pod uwagę różne scenariusze, a prawdopodobnie władze wiedzą na ten temat dużo więcej, więc zaufajmy im. W każdym jednak przypadku należy zwiększyć ochronę u osób, które mają obniżoną naturalną odporność organizmu.

Opcja III: Szczepionka może być groźna!

Wreszcie ekstremalne opinie o szczepieniach prezentuje prof. Maria Dorota Majewska. - Uważam, że sezonowe szczepienia przeciw grypie są zbędne w odniesieniu do wszystkich grup wiekowych. Są one nieskuteczne zwłaszcza dla dzieci i osób starszych, a nawet mogą być zabójcze. Z jednej z amerykańskich baz danych o powikłaniach poszczepiennych wynika, że szczepionki te zabiły w USA od 6 tys. do 60 tys. ludzi i spowodowały dziesiątki tysięcy poważnych powikłań.
Także osobiste doświadczenia prof. Majewskiej ze szczepionkami pokazują, że bardziej one szkodzą, niż pomagają. - Najciężej chorowałam na grypę właśnie tuż po zaszczepieniu - dodaje. - Na pewno dla nikogo szczepionki nie są bezpieczne.
W kwestii zagrożenia grypą A/H1N1
prof. Majewska mówi: - Nie ma żadnych dowodów, że szczepionki przeciw grypie sezonowej mogą chronić przed świńską. Są nawet wyniki badań kanadyjskich, które wykazują, że szczepionki sezonowe zwiększają ryzyko zachorowania na grypę świńską oraz ryzyko ciężkich powikłań. Szczepionka jest silnym stresem dla organizmu, więc osłabia go w walce z innymi patogenami.
- Jeśli szczepionki przeciw grypie są nieskuteczne (w co wierzę) - kontynuuje pani profesor - wtedy szczepienie się jest zbędnym wydawaniem pieniędzy. Być może niektórym pomagają one na zasadzie placebo. Takich osób nie chcę zniechęcać.
Co zatem mamy robić, gdy zachorujemy? - Najważniejsza jest terapia łóżkowa w cieple bez stosowania żadnych leków obniżających temperaturę - radzi prof. Majewska.
- Spożywanie dużych ilości płynów, witaminy C, D, czosnku. Po dwóch-trzech dniach na ogół wychodzi się z grypy. A gdyby przyplątały się dodatkowe infekcje bakteryjne, medycyna dysponuje arsenałem antybiotyków, żeby je skutecznie zwalczyć. Uważam, że w dłuższej perspektywie coroczne szczepienia przeciw grypie mogą zdewastować układ immunologiczny i cały organizm, a zwłaszcza mózg. Po prostu nie warto! Po to mamy układ immunologiczny, żeby nas chronił, musimy tylko o niego dbać.

Profesorski wersal

Zapytaliśmy panie profesor, oponentki w sprawie szczepień, co sądzą nawzajem o sobie.
Prof. Maria Majewska powiedziała: - Żadne stosunki nie łączą mnie ani nie dzielą z Krajowym Ośrodkiem ds. Grypy i panią prof. Lidią Brydak. Nie znam tej pani i nigdy nie miałam z nią żadnego kontaktu. Widziałam tylko w telewizji jej reklamy szczepionek i - jak się wydaje - lobbing w interesie przemysłu szczepionkowego.
Prof. Lidia Brydak stwierdziła zaś: - Co do rewelacji na temat szczepienia przeciw grypie, jakie upowszechniają media, w tym wypowiedzi prof. Marii Doroty Majewskiej, dziwię się, że tego typu informacje są nagłaśniane i że żadne gremium naukowe, poza Polskim Towarzystwem Wakcynologii, ani organizacja zawodowa, jak Naczelna Rada Lekarska, nie zajęły się tą sprawą. Przecież to jest jawne działanie na szkodę społeczną.
Obie panie zajmują miejsca po przeciwnej stronie areny i stosują wobec siebie różne kąśliwości, od posądzania o nieuczciwy lobbing po próbę oskarżenia o antyspołeczny sabotaż. Tymczasem nikt nie wie, jaką niespodziankę szykuje nam Matka Natura. Jeśli powtórzy się sytuacja z grypą ptasią, która nie nadeszła, będziemy sobie dworować z alarmistycznych sygnałów dotyczących odmiany świńskiej. Jeśli jednak będzie inaczej (oby nie), to przeciwnicy i zwolennicy szczepień zostaną cudownie pogodzeni w żelaznym uścisku pandemii. Wszak pesymistyczne prognozy zakładają, że zachorować może nawet 5 mln Polaków.

Jedna dawka wystarczy
Wszystkie trzy dopuszczone na europejski rynek szczepionki przeciwko grypie A/H1N1 zawierają inaktywowany (zabity) ten sam typ wirusa. Celvapan, w przeciwieństwie do dwóch pozostałych preparatów, Pandemriksu i Focetrii, nie zawiera adiuwantu (substancji wzmacniającej działanie szczepionki). Choć producenci zalecają podanie dwóch dawek szczepionki, szefowa grupy badawczej WHO, zajmującej się szczepieniami, Marie-Paule Kieny, poinformowała, że przeprowadzone badania wskazują, że wystarczającą ochronę powinna zapewniać już jedna dawka.

Kto powinien się szczepić?
Przede wszystkim osoby zawodowo narażone na grypę, pracujące w służbie zdrowia, pomocy społecznej, nauczyciele, przedszkolanki, kierowcy, ekspedienci itd. oraz osoby o obniżonej odporności ustrojowej - łatwo ulegające zakażeniom wirusowym i powikłaniom grypowym. Są to dzieci powyżej szóstego miesiąca życia, a także osoby między 50. a 65. rokiem życia oraz przewlekle chore (choroba wieńcowa i choroby serca, astma, cukrzyca, przewlekła obturacyjna choroba płuc itp.). Wskazane jest także szczepienie kobiet ciężarnych, ponieważ chroni ono również noworodka przez kilka pierwszych miesięcy życia.

Kto nie może się szczepić?
Osoby mające stwierdzone uczulenie na białko jajka kurzego, które jest pożywką do hodowli unieczynnionych wirusów grypy, a także uczulone na inne składniki szczepionki. Nie powinny też być szczepione osoby, u których po poprzednim podaniu szczepionki wystąpiły objawy niepożądane.

Szczepionkowy biznes
Według szacunków WHO, w pierwszym roku może się rozejść ok. 2 mld szczepionek przeciwko grypie wywołanej wirusem A/H1N1. Amerykański rząd już zadeklarował chęć kupna 600 mln szczepionek. Brytyjczycy w pierwszej transzy zamawiają 90 mln szczepionek, Francuzi i Niemcy - po 50 mln, Australijczycy - 20 mln, Belgowie - 12,6 mln, Szwajcarzy - 10 mln, Finowie - 5,3 mln, Polska przymierza się do 4 mln.
W kolejnych latach produkcja wzrośnie do 4,9 mld szczepionek. Każda ma kosztować co najmniej 10-15 dol. Przyjmując nawet tę najniższą cenę, biznes liczony jest więc na 20-50 mld dol. rocznie. W tej chwili cały rynek szczepionek szacowany jest na 18,7 mld dol.

Jak się chronić przed wirusem?
Na razie sytuacja nie jest alarmująca, jednak niezależnie od tego, czy już się zaszczepiliśmy przeciw grypie, czy też nie zamierzamy tego w ogóle robić, powinniśmy pamiętać o przestrzeganiu zasad higieny, które mogą nas uchronić przed złapaniem wirusa:
• w czasie kaszlu czy kichania zakrywać nos i usta chusteczkami jednorazowymi,
• po użyciu tych chusteczek każdorazowo myć ręce wodą i mydłem lub dezynfekować je np. serwetkami nasączonymi roztworem alkoholu,
• myć ręce po wyjściu z toalety, korzystaniu ze środków komunikacji, pobycie w miejscach, gdzie gromadzi się dużo ludzi,
• w miarę możliwości unikać bliskiego kontaktu twarzą w twarz z osobami podróżującymi z nami autobusem lub pociągiem,
• unikać dotykania rękami np. uchwytów, siedzeń, poręczy, klamek itp. w środkach komunikacji i miejscach publicznych.

Epidemia na Ukrainie
Minister zdrowia Ukrainy Wasyl Kniazewycz oświadczył, że w tym kraju rozpoczęła się epidemia świńskiej grypy. Dwa laboratoria potwierdziły, że 11 spośród 33 osób, które zmarły w ostatnim czasie na Ukrainie w wyniku powikłań po grypie i wirusowym zapaleniu płuc, padło ofiarą wirusa A/H1N1. Większość zachorowań miała miejsce w zachodniej części Ukrainy, w pobliżu granicy z Polską. W związku z tym zaostrzono kontrolę na przejściach granicznych. Najpierw wjeżdżających będą badali lekarze. W całym kraju zamnięto na trzy tygodnie wszystkie placówki oświatowe.

Felieton, 6. listopada 2009

Łatwo wywołać strach przed masową zagładą. Tym łatwiej, im mniej trzeba kompetencji merytorycznych i formalnych do zajęcia kluczowych stanowisk w państwowym systemie zapobiegania chorobom i ich zwalczania. W Polsce na szczycie hierarchii decydentów w zakresie zapobiegania chorobom zakaźnym stoją minister zdrowia i główny inspektor sanitarny.  Obecnie są to specjaliści w zakresie pediatrii. Główny inspektor sanitarny obsadzony jeszcze przez poprzednią ekipę rządową ma szczególne - zapewne niezwykle istotne - wsparcie merytoryczne w osobach dwóch zastępców, z których jeden jest endokrynologiem, czyli lekarzem specjalistą do spraw chorób gruczołów wydzielania wewnętrznego, a drugi -dziennikarzem. Rząd dysponuje oczywiście rozbudowanym zapleczem eksperckim. Podczas dyskusji nad informacją rządu na temat zagrożenia grypą marszałek nie dopuścił - tylko ze względów proceduralnych - do wystąpienia z trybuny sejmowej krajowego eksperta ds. grypy, którym jest profesor dr hab. nauk biologicznych, mikrobiolog.

Ordynator najmniejszego oddziału szpitalnego musi mieć odpowiednią specjalizację lekarską. Gdy brak kandydatów, oddział zostaje zamknięty. Nic dziwnego. Trudno sobie wyobrazić, że pediatra lub endokrynolog, a tym bardziej dziennikarz, czy mikrobiolog, potrafiłby wykonać operację np. wycięcia pęcherzyka żółciowego. Podstawowe  pytanie prokuratora, który prowadziłby dochodzenie w sprawie zgonu pierwszego pacjenta dotyczyłoby kwalifikacji kierownika zespołu operacyjnego. 

Kto staje pod mostem, gdy ten przechodzi próbę wytrzymałości? W zero-jedynkowej sytuacji, kiedy to most albo zmiażdży stojącą pod nim grupkę ludzi, albo wytrzyma sprawdzian obciążenia? Stoją tam budowniczy i konstruktorzy mostu. Gdyby nie ta próba, może wśród tych budowniczych i konstruktorów nie znalazłby się ani jeden inżynier. W końcu na budowie mostu można nieźle zarobić, a różne komisje kwalifikacyjne, czy przetargowe, ustawią i przegłosują wszystko, co im się każe.

Operacja i budowa mostu to zadania wymagające zawodowych kwalifikacji wykonawców. Mogłoby się wydawać, że decyzje o zdrowiu milionów również powinny być podejmowane przez osoby o odpowiednich kwalifikacjach.

Dawno temu zdarzyło mi się sprawdzać licealne klasówki. Jak wiadomo czytanie tego rodzaju dzieł wymaga niemałego skupienia. Już po sprawdzeniu kilku klasówek nie wiadomo o co chodzi, co jest prawdą, a co fałszem, a nadto, czy fałszywe twierdzenie jest wynikiem niezręczności sformułowań, czy też nieuctwa. Wreszcie trafiłem na perełkę wartą zapamiętania na całe życie: wszystkie możliwe do popełnienia błędy ortograficzne, w liczbie pięciu, w krótkim wyrazie „żuchwa”. Wtedy nie istniała jeszcze mania nobilitowania nieuctwa i lenistwa godnością dysortografii i autor klasówki otrzymał dwóję.

W naszych warunkach, warunkach partyjnej niewoli, nie ma mowy o surowej ocenie za brak przygotowania do wykonywanych zadań rangi państwowej. Stąd też karnawałowy korowód lobbystów poprzebieranych za polityków i niezależnych ekspertów, z których każdy plecie, co mu ślina na język przyniesie, popełniając oczywiste błędy merytoryczne i logiczne. I wstydzi się polityk, a nie copywriter, który pisał reklamowy tekst. Na strachu przed masową zagładą można przecież zarobić punkty w walce politycznej, a także przysłużyć się jakiemuś koncernowi, który chętnie się odwdzięczy za korzystny dla niego rozwój sytuacji, a to w zakresie budowania rynku, a to w obszarze państwowych decyzji w sprawie finansowania konkretnego produktu z budżetu państwa. Jak wiadomo w 2010 roku odbędą się wybory samorządowe oraz prezydenckie. Aby wygrać, trzeba grać. Grać na ekranie telewizyjnym, bowiem czas wystąpień determinuje rozpoznawalność przez wyborców, a przy tym trzeba grać role jedynych obrońców ludzkości, oczywiście za pieniądze tejże, które tą czy inną drogą i tak trafią do sprawcy całego zamieszania.

15. października 2009 r. Europejskie Centrum Zapobiegania Chorobom i Zwalczania Chorób w Sztokholmie opublikowało artykuł pt. Szczepionki przeciwko pandemicznej grypie A (H1N1) 2009 w Unii Europejskiej. Z kolei opublikowany drukiem 4. listopada 2009 r. tygodnik Amerykańskiego Towarzystwa Medycznego zawiera raport  opisujący cechy epidemiologiczne i kliniczne 1088 osób hospitalizowanych lub zmarłych z powodu zakażenia pandemicznym wirusem A(H1N1) w czasie  16 tygodni, które upłynęły od 17 kwietnia 2009 r., kiedy to w stanie Kalifornia zarejestrowano dwa pierwsze przypadki zakażenia tym wirusem. Dobrym źródłem, czy też drogowskazem, do danych w sprawie rozwoju sytuacji epidemiologicznej grypy na Ukrainie jest serwis internetowy Nowyny na stronie www.zaxid.net . Trzy podane wyżej źródła informacji mogą stanowić rzetelny punkt odniesienia do nieznośnego jazgotu polityków – lobbystów, pod warunkiem, że będą czytane ze zrozumieniem wynikającym z wiedzy i doświadczenia. 

dr Zbigniew Hałat

In Holland, the Public Face of Flu Takes a Hit. Science 16 October 2009: Vol. 326. no. 5951, pp. 350 - 351

Nowy wirus grypy A (H1N1)

Więcej: Radio Maryja „Aktualności Dnia”

1. maja 2009r. godz.13.00 - 14.15


Epidemiolog o świńskiej grypie:

„Dziennik”, 27. kwietnia 2009r.

"Nie zabraknie rąk do kopania grobów"


"Musimy się liczyć z zakażeniami świńską grypą w Polsce i z tym, że ludzie będą umierać" - mówi w rozmowie z DZIENNIKIEM specjalista epidemiolog Zbigniew Hałat. Dodaje, że wirus jest bardzo niebezpieczny, bo atakuje ludzi młodych, którzy mają silne organizmy.

MATEUSZ WEBER: Jan Kowalski wsiada do samolotu w mieście Meksyk i leci do Polski. Ani on, ani nikt inny nie wie, że jest zarażony. Co dzieje się na pokładzie, gdzie jest około 200 osób?
ZBIGNIEW HAŁAT*: Pan Jan Kowalski zaczyna zarażać lecących z nim innych pasażerów. Mimo że nie pił alkoholu, ma już szklane oczy i złe samopoczucie. Drogą kropelkową może zarazić osoby do dziesięciu rzędów za nim i przed nim. Trzeba założyć, że co piąta z nich zachoruje. Samolot to nie wszystko, mogą się jeszcze zarazić ludzie w rękawie, autobusie, poczekalni itd.

Ale Kowalski na lotnisku przywita się z żoną i dziećmi, wycałuje rodzinę...
...i ich również zarazi.

Co wtedy?
Trzeba szybko odizolować zagrożone przypadki, zobaczyć, z kim ci ludzie mieli kontakt. Jeżeli po 10 dniach nie zachorują, to nie ma problemu. Jeżeli zachorują, to zaczynamy leczenie.

I da się ich wyleczyć?
W Polsce służba zdrowia jest jaka jest, ale polskie miasta to nie fawele Meksyku. Ludzie są bardziej odporni, opieka medyczna jest na wyższym poziomie, ale wirusa nie można lekceważyć. Musimy się liczyć z zakażeniami i z tym, że ludzie mogą umierać.

Czyli to niebezpieczny wirus?
Bardzo, przede wszystkim są już podejrzenia, że wirus mogą przenosić ptaki, bo w USA przypadki zachorowań są odosobnione. Coraz głośniej mówi się również o tym, że to sztucznie stworzony przez człowieka wirus, który wydostał się z laboratorium wojskowego. Mógł powstać w trakcie badań nad bronią biologiczną. Wszystko zależy od tego, jak szybko będzie mutował. Wirus, którego struktura genetyczna szybko się zmienia, jest trudniejszy do wyleczenia. Bo przeciwnik, z którym walczymy, szybko się zmienia.

Jaka jest śmiertelność tego wirusa?
o zależy gdzie. W Meksyku to około dwóch procent, czyli tyle, ile przy zwykłej grypie. (Nowe dane: śmiertelność chorych w wyniku zakażenia nowym wirusem A H1N1 jest czterokrotnie niższa niż w przypadku grypy sezonowej, dane wcześniejsze wynikały z błędów oceny sytuacji epidemiologicznej w Meksyku). Ale to zależy od poziomu opieki medycznej. Wirus jednak, co bardzo niebezpieczne, atakuje ludzi młodych, którzy mają silne organizmy. W Azji, a zwłaszcza w Indiach, gdzie higiena jest w opłakanym stanie, mogą mieć poważne problemy, tak jak przy SARS, gdy zastanawiano się, czy starczy rąk do kopania grobów.

A w Polsce starczy rąk do kopania grobów?
W Polsce raczej tak (śmiech). Idzie wiosna, pojawią się truskawki, które mają bardzo dużo witamin. Trzeba się wysypiać, chodzić na spacery, dobrze się odżywiać - to podnosi odporność. Nie można jednak zapominać, że po I wojnie światowej na grypę hiszpankę zmarło od 20 do 40 milionów ludzi.

*Zbigniew Hałat jest specjalistą epidemiologiem. W latach 80. był konsultantem ds. epidemiologii rządu w Kenii


wirus grypy świń A (H1N1)
(swine influenza virus SIV)
i jego reasortanty

Medycyna weterynaryjna
prof. dr hab. Iwona Markowska-Daniel  

wirus grypy ptasiej A (H5N1)
(highly pathogenic avian influenza – HPAI)

Superstacja, 8. grudmia 2007r.
program "Na kłopoty Justyna"
plik w formacie wmv


kwartalnik dla lekarzy
"ALERGIA", 2004, Nr 1/19, 30. kwietnia 2004r.

Zbigniew Hałat

Mutant wirusa grypy - bezprecedensowe zagrożenie dla świata

Światowa Organizacja Zdrowia (World Health Organization – WHO) 27. stycznia 2004r. udostępniła opinii publicznej materiał prasowy p. t. “Bezprecedensowe rozprzestrzenianie się ptasiej grypy wymaga szerokiej współpracy” zawierający apel WHO, Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (UN Food and Agriculture Organization - FAO) i Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (World Organisation for Animal Health, znanej jako Międzynarodowy Urząd ds. Epizootii, Office International des Epizooties - OIE) o podjęcie natychmiastowych wytężonych działań celem uniknięcia pandemii grożącej wyniszczeniem ludzi i zwierząt. Już 24. stycznia 2004r. czołowy brytyjski ekspert do spraw wirusa grypy, sir John Skehel, dyrektor National Institute for Medical Research, wezwał swój rząd do zgromadzenia zapasów milionów dawek leków przeciwwirusowych w celu ochrony populacji przed potencjalną światową epidemią wywołaną przez ptasią grypę. Dzień wcześniej Unia Europejska wprowadziła zakaz importu z Tajlandii drobiu i przetworów drobiowych na swój obszar celny. Do tego czasu Tajlandia – czwarta potęga przemysłu drobiowego świata o rocznej wartości eksportu 1,3 mld USD - zajmowała drugie miejsce po Brazylii jako eksporter drobiu do Unii Europejskiej. W okresie od stycznia do października 2003r. Unia Europejska importowała 128 000 ton mięsa drobiowego z Tajlandii. Od 22. stycznia zakaz importu drobiu z Tajlandii wprowadziła Japonia. Pod presją strat ekonomicznych rząd Tajlandii przez tydzień ukrywał prawdę o przyczynach padnięć w hodowlach, objaśniając przyczynę zarządzonego uboju miliona ptaków rzekomym szerzeniem się cholery drobiu (choroba epizootyczna wywoływana przez Pasteurella multocida). 3. lutego na wniosek Dawida Byrne’a, europejskiego komisarza ds. ochrony zdrowia i konsumenta, kraje członkowskie Unii przedłużyły do 15 sierpnia 2004r. zakaz importu z Tajlandii świeżego mięsa drobiowego, przetworów drobiowych, jaj, pasz z drobiu, ptactwa łownego, a także wprowadziły zakaz przywozu ptaków ozdobnych z Kambodży, Indonezji, Japonii, Laosu, Pakistanu, Chin, Korei Płd., Tajlandii i Wietnamu. W tej sytuacji Byrne w swoim wystąpieniu na forum Parlamentu Europejskiego w Strasbourgu 10. lutego 2004r. mógł stwierdzić, że Komisja Europejska dla ochrony zwierząt i zdrowia publicznego natychmiast zastosowała odpowiednie zabezpieczenia przed możliwością wprowadzenia choroby na obszar Wspólnoty poprzez import żywych ptaków lub produktów drobiowych. Niemniej jednak podkreślił, że: „obecna epidemia nadal rozwija się i jeszcze umyka kontroli”. 
W Polsce Główny Lekarz Weterynarii w roku 2004 wprowadził zakazy przywozu i przewozu przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej takich towarów jak:
• drób żywy, w tym strusie, oraz inne gatunki ptaków domowych i dzikich;
• jaja wylęgowe drobiu, w tym strusi i innych ptaków domowych i dzikich; 
• jaja konsumpcyjne drobiu, w tym strusi; 
• mięso drobiu oraz podroby drobiowe, w tym strusi; 
• przetwory z mięsa drobiowego, w tym także z mięsa strusi; 
• wszystkie surowce niejadalne, pochodzące od drobiu, w tym strusi, oraz innych ptaków domowych i dzikich;
z przyczyny: influenza ptaków? o wysokiej zjadliwości (Highly pathogenic avian influenza) 
od 27 stycznia 2004 r. z Korei Płd., Wietnamu, Japonii, Tajwanu i Tajlandii
od 30 stycznia 2004 r. - z Kambodży i Pakistanu, 
od 2 lutego 2004 r.  z Chińskiej Republiki Ludowej i Republiki Indonezji 
z przyczyny: influenza ptaków (Avian influenza)
od 30 stycznia 2004 r. z Laosu i Hong Kongu 
od 10 lutego 2004 r. z USA (zakaz nie obowiązywał już 17. lutego 2004r.)
od 17 lutego 2004 r. z USA  – stan Delaware
W stanie Delaware 5. lutego 2004r. na fermie drobiu w powiecie Kent wykryto ognisko H7N2 z sekwencją PEKPKPR/GLF typową dla szczepów o niskiej zjadliwości, a 10. lutego 2004r. na innej fermie - odległej o 10 km i położonej już w powiecie Sussex.  W tym drugim przypadku wiadomo, że przyczyną był wirus H7, którego komponenty neuraminidazowej i patogenności nadal nie podano do wiadomości publicznej.  Zakażone stada liczące 80 000 sztuk drobiu poddano zniszczeniu tlenkiem węgla, a 75 farm leżących w promieniu 3 km objęto kwarantanną. Kilka dni później rutynowy, przeprowadzany każdej zimy, przegląd targowisk w stanie New Jersey wykazał obecność H7N2 u drobiu sprzedawanego na 4 z nich. Nancy Halpern, stanowy lekarz weterynarii ujawniła, że na 35 miejsc sprzedaży żywego drobiu w tym stanie średnio na terenie 40% targowisk wykrywa się obecność wirusów influenzy ptaków. 13. lutego oznajmiono o wykryciu obecności H2N2 w liczącym 500 000 sztuk stadzie niosek na farmie Mount Joy w powiecie Lancaster, stan Pensylwania. Z kolei 20. lutego ogłoszono wykrycie H5N2 wśród 7000 sztuk drobiu na fermie zlokalizowanej w powiecie Gonzales, stan Teksas. 
Amerykańscy hodowcy drobiu eksportują 15% swojej produkcji, wartości 1 mld USD. W następstwie ujawnionych przypadków liczne kraje importujące drób z USA wprowadziły restrykcje handlowe w obawie przed zawleczeniem zarazy na swój obszar.
19. lutego 2004r. władze Kanady powiadomiły o wykryciu szczepu H7 w stadzie liczącym 16 000 sztuk drobiu na fermie Matsqui położonej na terenie „zagłębia drobiowego” w Fraser Halley, prowincja Kolumbia Brytyjska. Danuta Skowronski, lekarz medycyny – epidemiolog z Ośrodka Zwalczania Chorób Prowincji Kolumbia Brytyjska, słusznie stwierdziła, że wirus może być powodem zakażeń oczu i układu oddechowego, co zobowiązuje pracowników zatrudnionych przy zakażonym drobiu do stosowania ochron osobistych, a także, że wszyscy powinni przyjąć generalną zasadę poddawania drobiu obróbce termicznej w temp. min. 70 st. C i dokładnego zmywania wszystkich powierzchni, które miały kontakt z tuszą drobiową. Bardziej ryzykowne było cytowane stwierdzenie dr Skowronski: „Jak to ugotujesz, to nie złapiesz wirusa”, mające zapewne na celu uspokoić opinię publiczną.
Na tle powyższych wydarzeń polityczno-gospodarczych warto odnotować sejmową wypowiedź z dnia 19. lutego 2004r. Wojciecha Olejniczaka, ministra rolnictwa i rozwoju wsi w rządzie Leszka Millera: „Chcę się odnieść, właściwie zaprotestować w tym momencie przeciwko stwierdzeniom, jakie padły ze strony partnerów polskich związków zawodowych z Holandii, w których holenderskie związki zawodowe producentów drobiu oskarżyły Polskę o to, że w Polsce jest ptasia grypa, w tym celu, aby już dzisiaj psychologicznie wpływać na import drobiu np. z Polski do Holandii. Chcę kategorycznie stwierdzić, że nie ma takiej sytuacji w Polsce. W Polsce służby weterynaryjne w tym zakresie są bardzo precyzyjne i dbają o to, żeby do takiej sytuacji nie doszło. Nigdy nie było takiej sytuacji i mam nadzieję, że nie będzie. W tym przypadku potrzebny jest głos nie tylko ministra rolnictwa, ale też głos - cios za cios. Jeżeli mówią o tym związki, to dobrze by było, aby wypowiedziały się polskie związki, by powiedziały inaczej. Myślę, że w następnych latach po 1 maja taka współpraca między polskim rządem a związkami zawodowymi będzie się rozwijać i będzie coraz lepsza, aby także na takie sytuacje w porę reagować.”
W tej sytuacji upowszechnienia wymaga dosłowny przekład na język polski objaśnienia spraw związanych z obecnym bezprecedensowym zagrożeniem zdrowia zwierząt i ludzi na świecie, a przygotowanym przez ekspertów WHO, którzy dysponują odpowiednią wiedzą i odpowiedzialnością za swoje słowa:
 „Grypa ptasia jest zaraźliwą chorobą zwierząt wywoływaną przez wirusy zazwyczaj zarażające tylko ptaki, rzadziej świnie. Wprawdzie wszystkie gatunki ptaków uznaje się za podatne na zakażenie, to szczególnie wrażliwe są hodowle drobiu, w których zakażenia mogą szybko osiągnąć rozmiary epizootyczne.
Choroba u ptaków występuje w dwóch postaciach. W przypadku pierwszej pojawiają się słabo zaznaczone objawy, jak nastroszenie piór lub obniżenie nieśności. 
Druga forma to influenza ptaków o wysokiej zjadliwości (highly pathogenic avian influenza – HPAI) po raz pierwszy zdefiniowana w 1878r. jako pomór drobiu  (fowl plague) charakteryzująca się niezwykłą zaraźliwością  dla ptaków i śmiertelnością sięgającą 100%. Padnięcia mogą nastąpić w dniu pojawienia się pierwszych objawów.
Najważniejszym sposobem zwalczania choroby wśród ptactwa jest szybkie niszczenie stad poprzez ubój wszystkich ptaków zakażonych lub narażonych na zakażenie, właściwa utylizacja zwłok, kwarantanna i rygorystyczna dezynfekcja gospodarstw. 
Wirus ginie w temperaturze 56 st. C w ciągu 3 godzin lub 60 st. C w ciągu 30 minut oraz pod wpływem popularnych środków dezynfekcyjnych, takich jak formalina i preparaty jodu. Wirus może przetrwać w chłodnych temperaturach, w zanieczyszczonym nawozie przez co najmniej 3 miesiące. W wodzie wirus może przeżyć do 4 dni w temperaturze 22 st. C i ponad 30 dni przy 0 st. C. W przypadku szczepów o wysokiej jadowitości badania wykazały, że pojedynczy gram zanieczyszczonego nawozu może zawierać wystarczającą ilość wirusa, aby zarazić 1 milion ptaków. Ograniczenia przewozu żywych ptaków, tak w granicach poszczególnych państw, jak i w obrocie międzynarodowym są kolejnym ważnym sposobem walki z chorobą.
Influenza ptaków, zwłaszcza o wysokiej zjadliwości, może zrujnować przemysł drobiowy i pojedynczych hodowców. Na przykład wybuch influenzy ptaków o wysokiej zjadliwości w USA w latach 1983-84, w dużej mierze ograniczony do stanu Pensylwania, spowodował zniszczenie ponad 17 milionów ptaków za cenę blisko 65 milionów USD. Następstwa ekonomiczne mogą być szczególnie wyniszczające w krajach rozwijających się, gdzie hodowla drobiu dla ubogiej ludności wiejskiej jest ważnym źródłem dochodów i pożywienia.
Kiedy ogniska rozprzestrzenią się w jakimś kraju, ich zwalczanie może stać się niezwykle trudne. Na przykład wybuch w Meksyku, który zaczął się w 1992r., nie został objęty pełną kontrolą aż do 1995r. Z tych powodów jak tylko ognisko zostanie wykryte władze rządowe podejmują zwykle w ramach postępowania w sytuacji nadzwyczajnej agresywne czynności zmierzające do opanowania sytuacji.
Choroba z dużą łatwością przenosi się z hodowli na hodowlę. Nośnikiem są odchody, zanieczyszczone nimi pył, gleba, sprzęty, pojazdy, pasze, klatki, ubrania, w szczególności buty, a także powierzchnia ciała gryzoni (i według pewnych doniesień także pcheł) spełniających w tym przypadku rolę wektorów mechanicznych. 
Odchody zakażonych ptaków dzikich mogą wprowadzić wirus zarówno do hodowli przemysłowej, jak i stadka drobiu trzymanego na podwórku. Ryzyko przeniesienia zakażenia z ptaków dziko żyjących na ptaki domowe jest największe, gdy te ostatnie przebywają na otwartym powietrzu i korzystają z wody wspólnie z ptakami dzikimi, bądź pojone są wodą zanieczyszczoną odchodami dziko żyjących nosicieli. Z terytorium jednego państwa do drugiego choroba może być przeniesiona w wyniku międzynarodowego obrotu żywym drobiem. Ptaki wędrowne, w tym dziko żyjące ptactwo wodne, morskie i nabrzeżne, mogą przenosić zakażenie na duże odległości i w przeszłości wiązano je z międzynarodowym szerzeniem się HPAI. Wędrowne ptaki wodne - przede wszystkim dzikie kaczki - są naturalnym rezerwuarem wirusów influenzy ptaków, a przy tym są najbardziej oporne na zakażenie. Mogą przenosić wirusy na wielkie odległości, wydalać je z odchodami, a mimo to manifestować lekkie i krótkotrwałe objawy chorobowe. Jednak kaczki domowe są podatne na śmiertelne zakażenie, tak samo jak indyki, gęsi i kilka innych gatunków hodowanych w przemyśle lub na podwórkach.

Obecna sytuacja
Od połowy grudnia 2003r. rosnąca liczba krajów azjatyckich zgłasza ogniska HPAI u kur i kaczek. Zgłoszono także zakażenia kilku gatunków ptaków dziko żyjących i świń.
Szybkie szerzenie się HPAI z pojawieniem się ognisk w tym samym czasie w kilku krajach Światowa Organizacja Zdrowia uznaje za bezprecedensowe zagrożenie dla zdrowia ludzi i gospodarki. Przyczyny są następujące:
1. Większość - choć nie wszystkie – ognisk ostatnio zgłoszonych w Azji była wywołana przez wysoce zjadliwy szczep H5N1. Rośnie liczba dowodów, że szczep ten ma wyjątkową zdolność przekraczania bariery gatunkowej i wywoływania u ludzi ciężkiej choroby o wysokiej śmiertelności.
2. Jeszcze większym powodem do niepokoju jest możliwość, że w wyniku obecnej sytuacji pojawi się nowa pandemia grypy człowieka. Nauce znany jest fakt wymiany genów pomiędzy wirusami grypy ptaków i człowieka, kiedy człowiek przechodzi zakażenie wirusami obydwu gatunków. Tego rodzaju proces wymiany genów wewnątrz ciała człowieka może zainicjować pojawienie się zupełnie nowego podtypu wirusa grypy, przeciwko któremu niewielu ludzi - o ile w ogóle tacy są – dysponuje odpornością naturalną. Co gorsza istniejące szczepionki, które każdego roku wytwarza się na nowo, aby  dopasować je do aktualnie krążących wirusów i chronić ludzi podczas sezonu epidemicznego, nie będą skuteczne przeciwko całkowicie nowemu wirusowi grypy. 
Jeżeli nowy wirus będzie zawierał wystarczającą liczbę genów wirusa grypy człowieka, może wystąpić transmisja bezpośrednio z jednej osoby na drugą. Kiedy do tego dojdzie, pojawią się wystarczające warunki do zapoczątkowania nowej epidemii grypy. Najgorsza sytuacja wystąpi, gdy w następstwie transmisji z człowieka na człowieka pojawią się następujące po sobie pokolenia ciężkiej choroby o wysokiej śmiertelności. Tak zdarzyło się podczas wielkiej pandemii grypy 1918-1919, kiedy to zupełnie nowy podtyp wirusa grypy pojawił się nagle i rozprzestrzenił  na całym świecie w czasie około 4 - 6 miesięcy. W ciągu 2 lat wystąpiło kilka fal zakażeń, zabijając według oszacowań 40 – 50 milionów ludzi.
W obecnej sytuacji nie ma dowodów na skuteczną transmisję tego wirusa z człowieka na człowieka. Ekipy WHO pomagają rządom Tajlandii i Wietnamu w planowaniu i prowadzeniu badań wymaganych do wykrycia najwcześniejszych etapów transmisji z człowieka na człowieka. Równocześnie laboratoria należące do działającej w ramach WHO Światowej Sieci Nadzoru Epidemiologicznego nad Grypą prowadzą wytężone badania wirusów człowieka i ptaków, uzyskane z aktualnych ognisk. Oczekuje się, że badania te rzucą nieco światła na pochodzenie i charakterystyczne cechy krążącego obecnie szczepu H5N1. Nadto nowy wirus zaadaptowany do skutecznej transmisji z człowieka na człowieka szerzyłby się w szybkim tempie, stąd władze zdrowia publicznego szybko dowiedziałyby się o pojawieniu się zupełnie nowego wirusa. Do dnia dzisiejszego nie ma na to dowodów.
Zakażenia szczepem H5N1 zdarzają się wyjątkowo. Pierwszy udokumentowane przypadki zakażeń człowieka ptasim szczepem H5N1 wystąpiły w Hong Kongu – Specjalnym Regionie Administracyjnym Chin w 1997r. W tym pierwszym ognisku hospitalizowano 18 osób, z których 6 zmarło. W poszukiwaniu źródeł zakażenia ustalono kontakt z chorymi ptakami w 1 przypadku w gospodarstwie, a w 17 przypadkach – na targowisku. Przypadki u ludzi zbiegły się w czasie z wystąpieniem wśród drobiu ognisk influenzy ptaków wywołanej przez H5N1 o wysokiej zjadliwości. Bardzo ograniczoną transmisję tego szczepu z człowieka na człowieka udokumentowano u pracowników opieki zdrowotnej, członków rodzin, pracowników narażonych na kontakt z drobiem, łącznie z udziałem w operacjach uboju drobiu. Wprawdzie przeciwciała anty-H5 zostały w tych   grupach wykryte, co wskazuje na przebycie zakażenia wirusowego, to w następstwie takiego zakażenia nie wystąpił ani jeden przypadek ciężkiego zachorowania. Przeciwciała wykryto u 10% zbadanych pracowników zatrudnionych przy drobiu i u 3% ubojowców.

W lutym 2003r. szczep H5N1 ponownie przeskoczył z ptaków na ludzi i zaraził dwóch członków rodziny – ojca i syna – po ich powrocie do Hong Kongu z podróży do południowych Chin. Ojciec zmarł, ale syn wyzdrowiał?. Trzeci członek rodziny – siostra chłopca – zmarła w Chinach z powodu ciężkiej choroby układu oddechowego. Z powodu niedostępności próbek materiału biologicznego, nie można było ustalić przyczyny jej zgonu.
Nie wszystkie zgłaszane obecnie ogniska u ptaków są niebezpieczne dla ludzi. Największą troskę o zdrowie ludzkie wywołują ogniska spowodowane przez szczep H5N1. Da oceny poziomu ryzyka dla zdrowia człowieka, ważna jest dokładna znajomość szczepów influenzy ptaków będących przyczyną ognisk wśród ptactwa. Na przykład ognisko influenzy ptaków zgłoszone ostatnio z Tajwanu  (Chiny) jest wywołane przez H5N2, który nie jest szczepem o wysokiej zjadliwości dla ptaków i nigdy nie został uznany za przyczynę choroby u ludzi. Ognisko ostatnio ogłoszone w Pakistanie jest wywołane przez szczepy H7 i H9  a nie przez H5N1.
Niemniej jednak najwyższe znaczenie ma bezzwłoczne postępowanie przeciwzootyczne we wszystkich ogniskach influenzy ptaków, nawet jeśli są wywołane przez jeden ze szczepów o niskiej zjadliwości. Badania wykazały, że pewne szczepy ptasiej grypy, początkowo o niskiej zjadliwości, mogą szybko (w ciągu 6 – 9 miesięcy) zmienić się w szczep o wysokiej zjadliwości, jeżeli pozwala im się krążyć w populacjach drobiu.
Nikt nie zna pewnej odpowiedzi na pytanie czy można odsunąć niebezpieczeństwo epidemii. Wirusy grypy są bardzo niestabilne i ich zachowanie opiera się prognozom. Mimo to WHO zachowuje optymizm w przekonaniu, że jeżeli właściwe działania będą podjęte, będzie można odsunąć niebezpieczeństwo pandemii grypy. Dla WHO jest to obecnie cel zasadniczy. Podstawowym priorytetem i główną linią obrony jest ograniczenie możliwości ekspozycji człowieka na największy rezerwuar wirusa - zakażony drób. Można to uzyskać poprzez szybkie wykrywanie ognisk wśród drobiu i natychmiastowe wszczynanie postępowania przeciwepidemicznego, w tym zniszczenie całego zakażonego i narażonego na zakażenie inwentarza drobiowego, a także właściwą utylizację padliny.
Całość dostępnej ewidencji naukowej wskazuje na zwiększone ryzyko transmisji na ludzi, gdy ogniska influenzy ptaków H5N1 o wysokiej jadowitości są rozpowszechnione wśród drobiu. Gdy rośnie liczba zakażeń ludzi, zwiększa się też ryzyko pojawienia się nowego podtypu wirusa, który może wyzwolić nową pandemię grypy. Związek pomiędzy rozpowszechnieniem zakażenia wśród drobiu  i zwiększonym ryzykiem zakażenia człowieka jest właśnie demonstrowany w Azji. Wszystkie przypadki zachorowań i zgonów ludzi zostały dotychczas wykryte w dwóch krajach, w Wietnamie i Tajlandii, charakteryzujących się szerokim rozpowszechnieniem ognisk  wśród drobiu. WHO podkreśla nagłość sytuacji i potrzebę pilnych działań w sektorze hodowli zwierząt i rolnictwa. Na przykład ubój w 1997 całej populacji ptaków w Hong Kongu – według oszacowań 1,5 miliona kurcząt i innych ptaków – został dokonany w ciągu 3 dni. Z kolei w 2003r. ubój niemal 30 milionów ptaków (spośród całej populacji ptaków liczącej 100 milionów) w Holandii był dokonany w ciągu tygodnia. Wielu ekspertów do spraw grypy uznało, że szybkie działania podjęte w obu tych sytuacjach zapobiegły pandemii grypy u ludzi.
W opinii WHO dotychczas rejestrowana niewielka liczba zachorowań ma znaczenie uspokajające. Są też pewne dowody na to, że szczep H5N1 krążył wśród ptaków na kilka miesięcy przed zgłoszeniami. Wykrycie dotychczas tylko kilku przypadków zachorowań ludzi sugeruje, że obecnie wirus może niezbyt łatwo przenosić się z ptaków na ludzi. Jednak sytuacja może ulec nagłej zmianie, skoro wykazano, że szczep H5N1 szybko mutuje i posiada udokumentowaną skłonność do wymiany genów z wirusami grypy pochodzącymi od innych gatunków.
W sytuacji sprzyjającej pojawieniu się nowego pandemicznego szczepu wirusa grypy każdy przypadek zakażenia człowieka, to o jeden przypadek za dużo. W uzupełnieniu szybkiego niszczenia zakażonych zwierząt, inna sposobność zapobiegania wystąpieniu przypadków u ludzi wiąże się z ochroną pracowników włączonych do operacji uboju. WHO wydała zalecenia w sprawie bezpiecznego wykonywania tych operacji.
W odpowiedzi na pytanie czy są stosowane właściwe środki zwalczania zagrożenia WHO stwierdza, że Japonia i Republika Korei zapewne zwalczyły swoje ogniska wśród drobiu, szybko i bezpiecznie. Przeprowadzone były badania pracowników włączonych do operacji uboju i nie wykryto żadnych przypadków zakażenia ludzi. Sytuacja w innych krajach jest bardziej problematyczna.
WHO zdaje sobie sprawę z faktu, że rządy kilku krajów, w których wystąpiły groźne ogniska wśród drobiu, nie dysponują zasobami potrzebnymi do wprowadzenia środków ochronnych dla ubojowców lub wykonania bardzo szybkiego zniszczenia hodowli drobiu. W niektórych z tych krajów praktyka hodowania drobiu w obejściach gospodarstw na oddalonych od miast obszarach wiejskich, która może być nieuwzględniona w rejestrach prowadzony przez władze rolne, jeszcze bardziej komplikuje szybką i systematyczną eliminację rezerwuaru zwierzęcego. WHO, FAO i OIE wydały wspólnie naglący apel do społeczności międzynarodowej, aby ta szybko udostępniła odpowiednie zasoby i inne formy wsparcia w interesie ochrony międzynarodowego zdrowia publicznego.
Oprócz H5N1 także dwa inne wirusy ptasiej grypy spowodowały zachorowania ludzi, jednak ogniska te nie były tak ciężkie, jak te, które wywołał szczep H5N1. H5N2, który nie jest szczepem o wysokiej zjadliwości dla ptaków, był przyczyną 2 przypadków o łagodnym przebiegu, które wystąpiły u dzieci w Hong Kongu w 1999r. i u 1 dziecka w połowie grudnia 2003r., także w Hong Kongu. Wybuch influenzy ptaków wywołanej przez H7N7, szczep o wysokiej zjadliwości, który zaczął się w lutym 2003r. w Holandii, stał się powodem zgonu weterynarza w wyniku ostrego zespołu niewydolności oddechowej dwa miesiące później, a także zachorowań o łagodnym przebiegu u 89 pracowników zatrudnionych przy drobiu oraz u rodzin tych pracowników.
Obecnie dostępne szczepionki nie chronią ludzi przed chorobą wywołaną przez szczep H5N1. WHO pilnie współpracuje z laboratoriami należącymi do Światowej Sieci Nadzoru Epidemiologicznego nad Grypą w celu wyodrębnienia prototypowego wirusa H5N1 do wykorzystania przez wiodących producentów szczepionek.
Dostępny prototypowy wirus szczepionkowy wyodrębniony przy wykorzystaniu szczepu H5N1 z 2003 r., który spowodował 2 zachorowania ludzi w Hong Kongu, nie może być użyty do przyspieszenia powstania szczepionki. Wstępna analiza wirusa z 2004r. przeprowadzona w laboratoriach sieci WHO, wykazuje, że wirus uległ znaczącej mutacji.
W celu zapobiegania i leczenia można zastosować leki należące do dwóch klas. Są to inhibitory M2 (amantadyna i rimantadyna) oraz inhibitory neuraminidazy (oseltamivir i zanimivir). Leki te są zarejestrowane w niektórych krajach dla potrzeb zapobiegania grypie i jej leczenia u ludzi i są uznawane za skuteczne niezależnie od szczepu wywołującego chorobę.
Jednak wstępna analiza wirusów izolowanych od osób ostatnio zmarłych w Wietnamie wykazuje, że wirusy te wykazują oporność na inhibitory M2. Dalsze badania są w toku i mają na celu potwierdzić oporność na amantadynę. Laboratoria sieci prowadzą także badania w kierunku potwierdzenia skuteczności inhibitorów neuraminidazy przeciw obecnym szczepom H5N1.
Obecnie dostępne szczepionki są przydatne do zapobieżenia pandemii grypy w bardzo w sposób precyzyjnie ukierunkowany: podanie ich grupom wysokiego ryzyka, takim jak osoby zatrudnione przy uboju drobiu, chroni te osoby przed krążącymi wirusami grypy człowieka i w ten sposób ogranicza możliwość  pojawienia się niebezpiecznej sytuacji, w której ludzie o wysokim ryzyku ekspozycji na wirus ptasi, mogą ulec w tym samym czasie zakażeniu wirusem ptasim i ludzkim. Tego rodzaju podwójne zakażenie stwarza wirusom ptasim i ludzkim okazję do wymiany genów z możliwością powstania nowego podtypu wirusa grypy o pandemicznym potencjale.
Z tych powodów WHO wydała zalecenia w sprawie szczepień - przy wykorzystaniu obecnej trójwalentnej szczepionki grypowej - dla grup uznanych za grupy wysokiego ryzyka ekspozycji w krajach, w których występują ogniska influenzy ptaków H5N1 o wysokiej zjadliwości wśród drobiu.”
W uzupełnieniu powyższego materiału opublikowanego w tygodniku WHO - Weekly Epidemiological Record - Relevé épidémiologique hebdomadaire z 20. lutego 2004r. należy dodać, że:
• W Japonii 17.lutego 2004r. zarejestrowano drugie ognisko H5N1 wśród drobiu na południowej wyspie Kyushu, po drugiej stronie wąskiego pasma wody oddzielającego hodowlę od miejsca wystąpienia pierwszego ogniska w prefekturze Yamaguchi na Honshu
• W Tajlandii 20. lutego 2004 r. wirusolog WHO dr Prasert Thongcharoen poinformował o wykryciu wirusa H5N1  w próbkach pobranych od 3 padłych kotów domowych i u tygrysa białego z ogrodu zoologicznego Khao Khiew w prowincji Chonburi w pobliżu Bangkoku. Tygrys ozdrowiał po chorobie, która wcześniej zabiła przebywającego w tym samym zoo leoparda. Zachorowania kotów domowych, pozostających zazwyczaj w bardzo bliskim kontakcie z ludźmi, ekspert uznał za niezwykle niebezpieczne i zaapelował o unikanie bezpośredniego kontaktu z kotami, jeżeli w pobliżu znajduje się hodowla drobiu. Inny ekspert podkreślił, że wobec przepasażowania wirusa przez jednego ssaka narasta zagrożenia transmisją H5N1na inne ssaki łącznie z ludźmi.
• W Tajlandii 20. lutego 2004r. ogłoszono 4 nowe ogniska influenzy ptaków H5N1, wcześniej poinformowano o nawrocie zakażeń w 14 lokalizacjach w 9 prowincjach, które wystąpiły na kilka dni przed planowanym powiadomieniem o zakończeniu kryzysu
• W Chinach 21. lutego 2004r. poinformowano o pojawieniu się 2 dalszych ognisk, które łącznie z poprzednimi dają sumę 48 potwierdzonych ognisk w 16 regionach; pomimo szybkiego szerzenia się zarazy wśród drobiu i poddania ubojowi 1,2 mln sztuk kurczaków, gęsi i kaczek (z wypłatą odszkodowań hodowcom) dotychczas nie zgłoszono przypadków zachorowań ludzi.
• Z Holandii 21. lutego 2004r. w magazynie The Lancet pojawił się obszerny artykuł zawierający wyniki szczegółowej analizy epidemiologicznej wybuchu grypy H7N7 o wysokiej zjadliwości z lutego 2003r., która objęła wszystkich pracowników hodowli drobiu wraz z ich rodzinami i wykazała niespodziewanie wysoki odsetek zakażeń ludzi od ptaków, a w 3 przypadkach transmisję z człowieka na człowieka; badacze oszacowali liczbę osób eksponowanych na kontakt  z drobiem zakażonym szczepem A/H7 w Holandii na 4 500, z czego 12,3% zgłosiło dolegliwości, u 7,8% wykryto zapalenie spojówek, a objawy grypopodobne stwierdzono u 2%; oprócz szczepień osoby eksponowane na zakażenie otrzymały profilaktycznie oseltamivir (Roche Diagnostics, Mannheim, Niemcy) w dawce dziennej 75 mg.
• Szczególnej uwagi wymaga obserwacja ptaków dziko żyjących; ogłoszone 14. lutego 2004r. znalezienie w Norwegii padłej dzikiej kaczki, która była pierwszym znanym w tym kraju przypadkiem influenzy ptaków, dało okazję do nagłośnienia wyników dużych badań z lat 1999 – 2000 ptaków wędrownych i domowych w Europie Północnej wykazujących, że 1% próbek wykazał wynik dodatni dla grypy A w teście odwrotnej transkrypcji sprzężonej z łańcuchową reakcją polimerazową (reverse transcription – polymerase chain raction – RT-PCR), z czego z połowy można było w zalężonych jajach kurzych izolować wirus grypy A reprezentujący podtypy hemaglutyninowe 1 - 7, 10, 11, 13 i nieidentyfikowalne HA oraz neuraminidazowe 1 - 8. 

Do 20. lutego 2004r. do WHO zgłoszono z Tajlandii 9 zachorowań, tym 7 zgonów, a z Wietnamu 22 zachorowania, w tym 15 zgonów.  Są to przypadki potwierdzone laboratoryjnie. Władze tajskie prowadzą dochodzenie dotyczące 147 zgłoszeń pacjentów hospitalizowanych z podejrzanymi objawami. 
Definicja WHO przypadku potwierdzonego
Potwierdzonym przypadkiem zakażenia grypą A/H5 jest osoba, żyjąca lub zmarła, u której badanie laboratoryjne wykazuje co najmniej jedno z następujących:
• dodatni wynik hodowli wirusowej w kierunku grypy A/H5
• dodatni wynik łańcuchowej reakcji polimerazy (PCR) w kierunku grypy A/H5
• dodatni wynik badania immunofluorescencyjnego (IFA) na obecność antygenu H5 z zastosowaniem przeciwciał monoklinalnych
• 4-krotny wzrost miana przeciwciał swoistych dla H5 w parach próbek surowicy

Aby jednak mogło dojść do podejrzenia, bądź rozpoznania zakażeń A/H5 u ludzi, niezbędne jest postępowanie zgodne z zaleceniami WHO z 6. lutego 2004r.:

1. Na obszarach, na których wirusy grypy A/H5 były zidentyfikowane jako przyczyna choroby u ludzi lub zwierząt po 1. października 2003r., decyzja co do podjęcia badań w kierunku wirusów grypy A/H5 powinna być wynikiem oceny ryzyka odnoszącej się do określonego przypadku i uwzględniającej następujące czynniki:
• manifestacja kliniczna, włącznie ze zgonem w następstwie niewyjaśnionej ostrej choroby układu oddechowego
• wielkość zgłoszonych ognisk HPAI wśród okolicznych zwierząt 
• w okresie 7 dni poprzedzających wystąpienie objawów zbliżenie (na odległość dotknięcia lub rozmowy) z osobą z niewyjaśnioną ostrą chorobą układu oddechowego, która później zmarła w następstwie tej choroby
• wynik dodatni badania laboratoryjnego w kierunku grypy A
Uwaga: dochodzenia laboratoryjne w kierunku grypy A/H5 mogą być podejmowane również w ramach ukierunkowanych badań epidemiologicznych. Wykryte w tych okolicznościach przypadki potwierdzone laboratoryjnie także należy zgłaszać, niezależnie od ich manifestacji klinicznej.
2. Na obszarach, na których wirusy grypy A/H5 nie były zidentyfikowane jako przyczyna choroby u ludzi lub zwierząt po 1. października 2003r., decyzja co do podjęcia badań w kierunku wirusów grypy A/H5 powinna być wynikiem oceny ryzyka uwzględniającej zarówno geograficzną bliskość obszarów, skąd pochodzą zgłoszenia ognisk HPAI wśród zwierząt, jak i następujące czynniki odnoszące się do określonego przypadku:
• manifestacja kliniczna, włącznie ze zgonem w następstwie niewyjaśnionej ostrej choroby układu oddechowego
• narażenie zawodowe?
• zamieszkanie w okolicy, w której szerzą się plotki o padnięciach drobiu??
• w okresie 7 dni poprzedzających wystąpienie objawów kontakt (na odległość dotknięcia lub rozmowy) z osobą z niewyjaśnioną ostrą chorobą układu oddechowego, która później zmarła w następstwie tej choroby
• w okresie 7 dni poprzedzających wystąpienie objawów podróż do jednego z obszarów, skąd pochodzą zgłoszenia ognisk HPAI wśród zwierząt ORAZ co najmniej jedno z następujących:

·  zbliżenie (na odległość najwyżej 1 metra) do żywego lub nieżywego drobiu, ptaków dziko żyjących albo świń, w każdej z możliwych sytuacji 

·  narażenie na środowisko, w którym w okresie poprzedzających 6 tygodni przebywał lub był przetrzymywany drób lub trzoda chlewna

·  zbliżenie (na odległość dotknięcia lub rozmowy) z potwierdzonym przypadkiem zakażenia człowieka grypą A/H5 

·  w okresie 7 dni poprzedzających wystąpienie objawów zbliżenie (na odległość dotknięcia lub rozmowy) z osobą z niewyjaśnioną ostrą chorobą układu oddechowego, która później zmarła w następstwie tej choroby

·  wynik dodatni badania laboratoryjnego w kierunku grypy A
Zgodnie z obowiązującym w Polsce prawem w przypadku podejrzenia zakażenia lub zachorowania na grypę  lub rozpoznania grypy lekarz lub felczer ma obowiązek zgłoszenia tego faktu, w ciągu 24 godzin, właściwemu ze względu na  miejsce zachorowania powiatowemu inspektorowi sanitarnemu. Gdyby obecne władze w zamian za pozorowaną walkę z zagrożeniami urojonymi lub sprowokowanymi, udostępniły podatnikom diagnostykę wirusologiczną, pomocą mogłaby tu służyć przyjęta w Unii Europejskiej definicja przypadku grypy:
Opis kliniczny
Kliniczny obraz odpowiadający grypie, np. nagłe wystąpienie choroby, kaszel, gorączka, ból głowy.
Laboratoryjne kryteria rozpoznania
- wykrycie antygenu grypy lub RNA specyficznego dla wirusa grypy.
- wyizolowanie wirusa grypy.
- wykazanie odpowiedzi w postaci przeciwciał specyficznych dla wirusa grypy A lub B.
Klasyfikacja przypadków
Podejrzany: Obraz kliniczny odpowiadający grypie powiązany epidemiologicznie
Potwierdzony: Przypadek kliniczny potwierdzony laboratoryjnie.

Poniższe tabelaryczne zestawienie zachorowań na grypę zgłoszonych od 1. stycznia 2000r. do 15. lutego 2004r. wyróżnia terminy decydujące o rozwoju epidemii grypy w kolejnych latach pięciolecia i postawia puste rubryki do wypełnienia drżącą z emocji ręką. 


od 1. stycznia

do 15.lutego

od 1. lutego

do 15.lutego

od 16. marca


od1. stycznia

do 31.marca

od 1. stycznia

do 31.grudnia

Zgłoszone zachorowania na grypę (razem J10 i J11 wg ICD-10) w Polsce

J10 Grypa wywołana zidentyfikowanym wirusem

J11 Grypa wywołana niezidentyfikowanym wirusem


na 100 000 ludności


1 370 362

445 426

14 275

1 521 862

1 596 920



308 791

174 601

20 226

509 769

576 449



24 350

7 030

43 129

125 070

228 055



91 438

51 835

278 495

 1 094 695

1 216 284



157 197

81 460






Aktualizacja na stronach internetowych domeny halat.pl: http://www.halat.pl/ i pochodnych.

1. WHO Press release: Unprecedented spread of avian influenza requires broad collaboration, 27 stycznia 2004r.;
2. Jeremy Laurance: “Expert warns Government to stockpile anti-viral drugs to halt avian flu pandemic”, The Independent, 24. stycznia 2004; 
3. Pisma Głównego Lekarza Weterynarii: GIWz.II-410/…/2004; 
4. Avian influenza frequently asked questions - La grippe aviaire: foire aux questions: Weekly Epidemiological Record - Relevé épidémiologique hebdomadaire z 20. lutego 2004r., 2004, 79, 77–83, 
5. WHO guidelines for global surveillance of influenza A/H5 z 6. lutego 2004r.
6. Marion Koopmans, Berry Wilbrink, Marina Conyn, Gerard Natrop, Hans van der Nat, Harry Vennema, Adam Meijer, Jim van Steenbergen, Ron Fouchier, Albert Osterhaus, Arnold Bosman: Transmission of H7N7 avian influenza A virus to human beings during a large outbreak in commercial poultry farms in the Netherlands, The Lancet Volume 363, Number 9409 z 21. lutego 2001r.
7. Fouchier RAM, Olsen B, Bestebroer TM, Herfst S, van der Kemp L, Rimmelzwaan GF, Osterhaus ADME; Influenza A virus surveillance in wild birds in northern Europe in 1999 and 2000.
Avian Diseases 2003;47:857-860
8. Decyzja komisji z 19 marca 2002r. ustalająca definicje przypadków w celu zgłaszania chorób zakaźnych do sieci Wspólnoty na podstawie Decyzji No 2119/98/EC Parlamentu i Rady Europejskiej C(2002) 1043) ( 2002/253/EC );
9. Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne i zatruciach związkami chemicznymi zgłoszonych  do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej

1. Zamiany krwotoczne w przebiegu influenzy ptaków (wg FAO)
a) tchawicy ptaka:

 b) jelit ptaka


 2. Ogniska influenzy ptaków wśród drobiu i zachorowania ludzi w Azji 
(materiał Komisji Europejskiej z 20. lutego 2004r)
pod nazwą kraju podano datę pierwszego zgłoszenia


Skumulowana liczba potwierdzonych przypadków ptasiej grypy A/(H5N1) u ludzi
 zgłoszonych do ŚOZ, do 12. listopada 2007


Felieton opublikowany w miesięczniku "Krakowski Przewodnik Konsumenta" 
październik 2005 

Tatar z ptasiego móżdżku

Rządy pogrobowców PRL po raz kolejny kończą się kompromitacją osób odpowiedzialnych za wykonanie najważniejszej funkcji każdego państwa, którą jest ochrona zdrowia i życia obywateli. W roku 1997 władze nie potrafiły sobie poradzić z zagrożeniami niesionymi przez Wielką Powódź. W 2005 zagrożenie dla ludzi, zwierząt i gospodarki nadciąga z powietrza. Ostrzeżenia przed katastrofalnymi skutkami panzoocji i  pandemii grypy nasiliły się wiosną ub. r. (vide mój artykuł „Mutant wirusa grypy – bezprecedensowe zagrożenie dla świata” opublikowany 30. kwietnia 2004r. w kwartalniku dla lekarzy „ALERGIA”, 2004, Nr 1/19 i dostępny w internecie na stronie http://www.halat.pl/grypa.html). Obecnie poważne zaniepokojenie słychać w wypowiedziach oficjeli wszystkich krajów. Wszystkich z wyjątkiem Polski. Owszem, w związku z dużym zainteresowaniem mediów w 14. października b. r minister zdrowia pan Marek Balicki zorganizował dziennikarzom briefing, aby poinformować opinię publiczną, że szczepionki przeciw zwykłej ludzkiej grypie wprawdzie obecnie nie ma, ale wkrótce już będzie, co należy rozumieć, że rządy panów Leszka Millera i pana Marka Belki zrobiły wszystko należało, a ewentualne niepowodzenia świetnie przygotowanej akcji przeciwepidemicznej należy przypisać nieudolności władzy wyłonionej po wyborach. Zresztą, jak oświadczył do kamery TELEWIZJI TRWAM zastępca głównego inspektora sanitarnego, pan Marek Ludwik Grabowski, problem ptasiej grypy Polaków nie dotyczy, bo chodzi tu o różnicę kultur. W Azji ludzie zapadają na ptasią grypę dlatego, że jedzą surowy drób. W naszej kulturze ta tradycja nie występuje  i u nas zagrożenia ludzi ptasią grypą nie ma. Panu doktorowi Markowi Grabowskiemu trzeba życzyć dalszych sukcesów w dziedzinie epidemiologii. Za swoje odkrycie może dostać nawet nagrodę Nobla i zaskarbić sobie trwałą wdzięczność polityków unikających jak ognia wydatków z własnego budżetu na prewencję i profilaktykę. Całe przy tym szczęście, że jako kandydat Samoobrony odpadł w wyborach do sejmu, gdyż mógłby nie mieć czasu na sprawdzanie czy wystarczy ludziom powiedzieć, aby nie jedli kur, kaczek i gęsi na surowo a problem ptasiej grypy rozwiąże się sam. Póki co Stowarzyszenie Ochrony Zdrowia Konsumentów szuka potwierdzenia tej rewolucyjnej tezy w ambasadach krajów azjatyckich walczących z ptasią grypą wśród ludzi i zwierząt.

Interesująca jest ewolucja poglądów na stan spraw w Polsce samego głównego inspektora sanitarnego, gen. Andrzeja Trybusza. W połowie października 2005r. na pytanie dziennikarza „Czy laboratoria w Polsce są zdolne wykryć wirus ptasiej grypy?” odpowiada: „Laboratoria wirusologiczne przy stacjach sanitarno-epidemiologicznych badają próbki pobrane przez lekarzy od chorych wykazujących objawy grypy. W przypadku wyizolowania wirusa grypy próbki są przesyłane do Krajowego Ośrodka ds. Grypy przy Państwowym Zakładzie Higieny. Tam specjaliści są w stanie orzec, czy zakażenie spowodował ludzki, czy też ptasi wirus.” W tym samym dniu na łamach innej gazety „dr Tomasz Szkoda, kierownik pracowni Wirusów Zakażeń Oddechowych w Państwowym Zakładzie Higieny (PZH) w Warszawie, pytany, czy powinniśmy się bać ptasiej grypy, mówi krótko: - Tak. A wszystko przez to, że jego zdaniem Polska na wystąpienie ptasiej grypy nie jest przygotowana. Procedury postępowania w przypadku ptasiej grypy są w naszym kraju tylko na papierze. Poza tym nie ma specjalistycznych laboratoriów, w których można by chorych diagnozować - przekonuje.”

Jeszcze 10. sierpnia 2005r. w artykule p. t. „Bezradni wobec ataku wirusów” ŻYCIE WARSZAWY ostrzegało: „W Polsce nie ma ośrodka badań zabójczych drobnoustrojów. Nie jesteśmy przygotowani na biologiczny atak terrorystyczny ani na epidemię śmiertelnej choroby. Polska nie ma laboratorium, które może bezpiecznie pracować nad badaniem zabójczych wirusów. – Taka placówka jest nam bezwzględnie potrzebna do badań nad wirusami chorób wysokiego ryzyka, np. dżumy, ospy czy gorączki krwotocznej. Obecnie w   takich przypadkach musimy korzystać z pomocy laboratorium w Hamburgu – twierdzi główny inspektor sanitarny Andrzej Trybusz.  Teraz temat jest szczególnie aktualny. W Azji szaleje epidemia ptasiej grypy. Istnieje ryzyko, że w każdej chwili może przedostać się do Europy. Badania nad tym niebezpiecznym wirusem również trzeba prowadzić w specjalistycznych warunkach. Polska nie ma takich możliwości.” (...)  Jedyną placówką, która mogłaby badać tego typu wirusy, jest Ośrodek Diagnostyki i Zwalczania Zagrożeń Biologicznych w Puławach. (…) Możliwości możliwościami, ale badań prowadzić nie można. Powód? Ośrodek nie posiada wymaganej najwyższej, czwartej klasy bezpieczeństwa. Placówce brakuje między innymi odpowiednich filtrów powietrza, gazoszczelnych kombinezonów dla naukowców oraz specjalnego systemu oczyszczania ścieków. Wszystko to jest potrzebne, aby zapewnić ochronę pracownikom i zminimalizować ryzyko wywleczenia zarazy poza laboratorium.– Brak czwartej klasy bezpieczeństwa oznacza, że nie możemy prowadzić badań nad takimi wirusami, jak np. Ebola czy Marburg. Nawet wirus ptasiej grypy, jako śmiertelny dla człowieka, powinien być badany w ośrodku zapewniającym najwyższy poziom ochrony – twierdzi prof. Michał Bartoszcze, szef Ośrodka Diagnostyki i Zwalczania Zagrożeń Biologicznych. Na wyposażenie w sprzęt zapewniający najwyższy poziom bezpieczeństwa ośrodkowi w Puławach potrzeba ok. 30 milionów zł.”

Ostatecznie pieniądze znalazły się w kieszeniach przeciwników politycznych grupy oddającej władzę. Pod słusznym tytułem  „Pierwsze ofiary ptasiej grypy” SUPER EXPRESS z 13. października 2005r. informuje: „300 mln zł na zwalczanie ptasiej grypy! Posłowie zaakceptowali wczoraj pomysły Ministerstwa Finansów. Zgodzili się na utworzenie specjalnej rezerwy w budżecie na zwalczanie tej choroby. Główny inspektor sanitarny Andrzej Trybusz (55 l.) powiedział "Super Expressowi", że do końca października pracownie wirusologiczne sanepidu dostaną dodatkowy sprzęt, zaś Krajowy Ośrodek ds. Grypy - testy wykrywające groźnego wirusa.  (…) Aby utworzyć rezerwę na "czarną godzinę", trzeba było zabrać pieniądze m.in. na budowę warszawskiego metra. Jednogłośnie zgodzili się na to wczoraj posłowie z Komisji Finansów Publicznych: 100 milionów zł metro warszawskie, 50 milionów zł rozwój wsi, 50 milionów zł most w Płocku,  80 milionów zł górnicy i hutnicy.”

dr Zbigniew Hałat, lekarz specjalista epidemiolog
Prezes Stowarzyszenia Ochrony Zdrowia Konsumentów

Dr Zbigniew Hałat jest lekarzem medycyny specjalistą epidemiologiem, redaktorem naczelnym czasopisma ruchu ochrony  zdrowia “Zagrożenia zdrowia w Polsce”, prezesem Stowarzyszenia Ochrony Zdrowia Konsumentów i założycielem Instytutu Wody. Na początku lat 90. w trzech rządach pełnił funkcję zastępcy ministra zdrowia ds. sanitarno-epidemiologicznych i głównego inspektora sanitarnego.


"Nasz Dziennik", 13. sierpnia 2005

Nadchodzi grypa

Z dr. Zbigniewem Hałatem, lekarzem epidemiologiem, rozmawia Marek Garbacz

Ptasia grypa jest już w Rosji i Kazachstanie. Czy Polska jest przygotowana na ewentualny atak tej choroby? 
- Oczywiście istnieją szczepionki dla drobiu. Szczepi cała Azja i wolno je stosować w krajach Unii. Tymczasem w uzupełnieniu wypowiedzi głównego lekarza weterynarii dla programu TVP1 Agrobiznes 11 sierpnia br. poinformowano opinię publiczną, że "na ptasią grypę nie ma szczepionek". To dowód, że weterynaria nie przygotowała się do ewentualnego opanowania ognisk ptasiej grypy w naszym kraju. A szczepią np. Włosi, bo unijne przepisy dopuszczają takie procedury. Szczepienia to nie jest najbardziej kochana broń przez wirusologów. Nie wszystkie szczepione zwierzęta uodparniają się, w związku z tym wirus może mutować i uzjadliwiać się, może na to nałożyć się wymiana genów z dzikiego wirusa. Dlatego szczepienia odbywają się za zezwoleniami, z podjęciem odpowiednich restrykcji. Nawet w UE tłumaczy się, że wybijanie całych stad zwierząt jest nieetyczne w sytuacji, gdy można je zabezpieczyć. Włosi z tego korzystają, szczepią i sprzedają produkty drobiowe ze szczepionych hodowli. Używanie szczepionek w sytuacji naszego kraju jest słuszne, gdyż wielu ludzi żyje w Polsce z hodowli drobiu. Dlatego stwierdzenie, że "na ptasią grypę nie ma szczepionek", jest bulwersujące. Jeżeli w Polsce pojawi się sytuacja kryzysowa, to naprawdę będzie z tego powodu nieszczęście gospodarcze. 

A jak się ma sprawa przenoszenia ptasiej grypy przez ptactwo wędrowne? 
- Ta droga "globalizacji" wirusa ptasiej grypy wcale nie jest bajką. Głównie sokoły są tymi ptakami, które mogą przenosić wirusy na dalekich przestrzeniach i "bombardować" zawierającymi je odchodami odległe lokalizacje. Ptactwo wędrowne może mieć z tego powodu kłopoty. Na przykład w Wietnamie masowo wybijano bociany. 

Co zatem powinien uczynić główny lekarz weterynarii i podległe mu służby?
- Pierwsze działania, jakie powinni podjąć, to wykorzystać dyrektywę z 1992 roku i rozstrzygnięcie Komisji Europejskiej z kwietnia br. w tej sprawie. Czyli wystąpić do KE o zezwolenie na szczepienie drobiu w sytuacji ogniska ptasiej grypy. Przecież w każdej chwili na rozlewiskach Biebrzy czy Baryczy może wylądować jakiś ptak i rzeczywiście może dojść do powstania lokalnego ogniska. Na taki sygnał należy podjąć szczepienia co najmniej w otoczeniu strefy, w której będzie konieczne wybicie drobiu. Oczywiście jest to kosztowne, ale jeśli się tego nie uczyni, to te ptaki mogą wyzdychać i stać się rozsadnikiem jeszcze większych nieszczęść. Do tego w nadchodzącym sezonie grypowym u ludzi może jeszcze dojść do największego nieszczęścia, które powoduje, że szyje pod topór kładą wszystkie kury i kaczki w Azji Południowo-Wschodniej, a mianowicie do wymiany materiału genetycznego między ludzkim i ptasim wirusem grypy. Trzeba pamiętać, że umiera połowa spośród chorych ludzi zakażonych wirusem ptasiej grypy. Czyli ten zarazek grozi bardzo wysoką śmiertelnością wśród ludzi, tylko że nie przenosi się on z człowieka na człowieka. Jeśli dojdzie do wymiany materiału genetycznego między wirusem grypy ludzkim i ptasim, to powstanie mutant, który będzie szalał w populacji ludzkiej i zbierał śmiertelne żniwo. Przewidywana epidemia jest nie do opanowania zwykłymi środkami. W ciągu tygodnia od ujawnienia ogniska liczącego 30 osób zakażonych należy objąć 20 tysięcy osób z kontaktu (nawet przypadkowego, np. w autobusie) dziesięciodniowym leczeniem profilaktycznym lekiem przeciwwirusowym. Bogate kraje skupują ten lek dla swoich obywateli, Światowa Organizacja Zdrowia zabiega o natychmiastowe udostępnianie 30 milionów tabletek do opanowania jednego ogniska. 
Dlatego jeszcze raz podkreślam, że materiał TVP1 z wystąpieniem głównego lekarza weterynarii przeraził mnie, bo zawierał "komunikaty", które pokazywały zupełną bezradność i brak konkretnego planu działania. Problem narasta od kilku lat. 

Czy są w Polsce odpowiednie ośrodki, urządzenia laboratoryjne, które wspomogą w działaniach odpowiednie służby w razie zagrożenia?
- Niedawno był w prasie artykuł "zabezpieczający" tyły. Wypowiadał się główny inspektor sanitarny gen. Andrzej Trybusz. Okazuje się, że po niemal czterech latach pełnienia władzy przez SLD nie jesteśmy przygotowani na biologiczny atak terrorystyczny ani na epidemię śmiertelnej choroby. Profesor Michał Bartoszcze, szef Ośrodka Diagnostyki i Zwalczania Zagrożeń Biologicznych, potrzebuje 30 milionów złotych, aby móc w Polsce badać wirusa ptasiej grypy. A przecież rząd Millera już na samym początku swojej zawrotnej kariery wyłożył duże pieniądze na specjalistyczną diagnostykę zagrożeń biologicznych. Gdzie one są? W Afganistanie? A ile laboratoriów niezbędnych dla ochrony życia ludzi i zwierząt gospodarczych można byłoby wyposażyć za pieniądze, które według ustaleń sejmowych komisji śledczych zostały ukradzione polskim podatnikom? Gdzie jest Najwyższa Izba Kontroli? Kto w naszym kraju ustala priorytety działania w sprawach decydujących o życiu Narodu? 

Dziękuję za rozmowę. 

"Nasz  Dziennik", 19. sierpnia 2005r.

Ptasia grypa niespodziewanie szybko zbliża się do krajów europejskich i może na dłuższy czas stać się przyczyną zawirowań w gospodarce rolno-spożywczej Unii Europejskiej. O podzielenie się opiniami na temat istoty ptasiej grypy, pojmowanej jako epidemia wśród ptactwa wolnego i domowego, administracyjnych sposobach przeciwdziałania skutkom tej choroby, tak w Polsce, jak i innych krajach UE, oraz wymiarze epidemiologicznym ptasiej grypy dotykającym populacji ludzkiej poprosiliśmy dr. Zbigniewa Hałata, epidemiologa, byłego wiceministra zdrowia.

Bronić się trzeba natychmiast

Według wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia z 6 lutego 2004 r. przedstawionych w moim artykule "Mutant wirusa grypy - bezprecedensowe zagrożenie dla świata" opublikowanym w kwartalniku dla lekarzy "Alergia" nr 1/19 z 2004 r. (jest dostępny w internecie na stronie http://www.halat.pl/grypa.html) wirus ginie w temperaturze 56 st. C w ciągu 3 godzin lub 60 st. C w ciągu 30 minut oraz pod wpływem popularnych środków dezynfekcyjnych, takich jak formalina i preparaty jodu. Wirus może przetrwać w chłodnych temperaturach w zanieczyszczonym nawozie przez co najmniej 3 miesiące. W wodzie może on przeżyć do
4 dni w temperaturze 22 st. C i ponad 30 dni przy 0 st. C. W przypadku szczepów o wysokiej jadowitości badania wykazały, że pojedynczy gram zanieczyszczonego nawozu może zawierać wystarczającą ilość wirusa, aby zarazić 1 milion ptaków.
Ograniczenia przewozu żywych ptaków, tak w granicach poszczególnych państw, jak i w obrocie międzynarodowym, są kolejnym ważnym sposobem walki z chorobą. Choroba z dużą łatwością przenosi się z hodowli na hodowlę. Nośnikiem są odchody, zanieczyszczone nimi: pył, gleba, sprzęty, pojazdy, pasze, klatki, ubrania, w szczególności buty, a także powierzchnia ciała gryzoni (i według pewnych doniesień także pcheł) spełniających w tym przypadku rolę wektorów mechanicznych.
Odchody zakażonych ptaków dzikich mogą wprowadzić wirus zarówno do hodowli przemysłowej, jak i stadka drobiu trzymanego na podwórku. Ryzyko przeniesienia zakażenia z ptaków dziko żyjących na ptaki domowe jest największe, gdy te ostatnie przebywają na otwartym powietrzu i korzystają z wody wspólnie z ptakami dzikimi bądź pojone są wodą zanieczyszczoną odchodami dziko żyjących nosicieli. Z terytorium jednego państwa do drugiego choroba może być przeniesiona w wyniku międzynarodowego obrotu żywym drobiem. Ptaki wędrowne, w tym dziko żyjące ptactwo wodne, morskie i nabrzeżne, mogą przenosić zakażenie na duże odległości i w przeszłości wiązano je z międzynarodowym szerzeniem się HPAI. Wędrowne ptaki wodne - przede wszystkim dzikie kaczki - są naturalnym rezerwuarem wirusów influenzy ptaków, a przy tym są najbardziej oporne na zakażenie. Mogą przenosić wirusy na wielkie odległości, wydalać je z odchodami, a mimo to manifestować lekkie i krótkotrwałe objawy chorobowe. Jednak kaczki domowe są podatne na śmiertelne zakażenie, tak samo jak indyki, gęsi i kilka innych gatunków hodowanych w przemyśle lub na podwórkach.
Najważniejszym sposobem zwalczania choroby wśród ptactwa jest szybkie niszczenie stad poprzez ubój wszystkich ptaków zakażonych lub narażonych na zakażenie, właściwa utylizacja zwłok, kwarantanna i rygorystyczna dezynfekcja gospodarstw.

Ptasia grypa w Unii Europejskiej

W ostatnich pięciu latach w UE duże ogniska wysoce zjadliwej grypy ptaków wystąpiły we Włoszech (lata 1999-2000) i w Holandii, wskutek czego doszło do rozprzestrzenienia wtórnego do Belgii i Niemiec (2003 r.). Ogniska te były druzgocące w skutkach dla sektora drobiarskiego i wywarły wpływ na całe społeczeństwo - w szczególności w Holandii, gdzie wystąpiło kilka śmiertelnych przypadków choroby wśród ludzi. Stało się tak mimo drakońskich środków zwalczania choroby, jakie zastosowały państwa członkowskie, łącznie z masowym zabijaniem oraz niszczeniem drobiu i innego ptactwa na obszarach dotkniętych chorobą, które często wykraczały poza wymagania minimalne określone w dyrektywie 92/40/EWG.
Po poprzednich kryzysach związanych ze zdrowiem zwierząt w UE ogniska te wywołały falę dalszej krytyki w państwach członkowskich, wymierzonej przeciwko masowemu ubojowi zwierząt ze względu na dobrostan zwierząt, a także z powodów etycznych, społecznych, ekonomicznych i środowiskowych. Zastosowanie tego środka miało bardzo negatywny wpływ na opinię publiczną i wywołało znaczną krytykę, głównie w przypadku szczególnych kategorii ptactwa, takich jak gatunki lub rasy zagrożone czy zwierzęta domowe. Trybunał Obrachunkowy również często krytykował Komisję z powodu skutków ekonomicznych wynikających z masowego uboju dla budżetu Wspólnoty.
Powyższe uzasadnia rozstrzygnięcie Komisji Europejskiej z kwietnia 2005 r. pod nazwą "Wniosek dotyczący DYREKTYWY RADY w sprawie wspólnotowych środków zwalczania ptasiej grypy. Projekt wniosku dotyczącego DECYZJI RADY zmieniającej decyzję Rady 90/424/EWG w sprawie wydatków w dziedzinie weterynarii". Pod presją rozwoju sytuacji epizootiologicznej na świecie KE wprowadza nowe zasady szczepień ptaków.
Szczepienie przeciwko ptasiej grypie może być skutecznym środkiem uzupełniającym środki zwalczania choroby i pomóc w uniknięciu masowego zabijania i niszczenia drobiu i ptactwa. Aktualny stan wiedzy wskazuje, że szczepienie może być pomocne nie tylko w sytuacjach awaryjnych, lecz również przy zapobieganiu sytuacjom podwyższonego ryzyka dotyczącego przedostania się wirusów ptasiej grypy ze środowiska naturalnego lub z innych źródeł.
Państwa członkowskie mogą wprowadzić szczepienie interwencyjne drobiu lub innego ptactwa, kiedy wystąpiło ognisko i istnieje ryzyko rozprzestrzenienia się ptasiej grypy.
Państwa członkowskie mogą wprowadzić szczepienia ochronne drobiu lub innego ptactwa, jeśli uznają, że niektóre obszary na ich terytorium, niektóre cechy ich produkcji drobiu lub niektóre kategorie drobiu czy innego ptactwa są szczególnie zagrożone wprowadzeniem i rozprzestrzenieniem ptasiej grypy.
W moim przekonaniu, w związku z gwałtownie rozprzestrzeniającą się epizootią influency ptaków w sąsiadującej z Polską Federacji Rosyjskiej należy w naszym kraju natychmiast zastosować wszystkie dostępne środki ochrony ludzi i zwierząt przed mutantem wirusa grypy - bezprecedensowym zagrożeniem dla świata.
not. gama


"Nasz  Dziennik", 25 sierpnia 2005r. 

Ptasia grypa coraz bliżej Polski, UE boi się paniki
Lekceważą zagrożenie

Mimo uspokajających oświadczeń rosyjskich władz ptasia grypa nieuchronnie zbliża się do granic Polski. Z obawy przed zarażeniem Holandia wprowadziła zakaz wypuszczania drobiu z kurników. Mimo to władze UE przekonują, że ryzyko przeniesienia zarazy do Europy Zachodniej jest minimalne.
Rosyjskie władze tłumaczyły w poniedziałek, że nowe przypadki padnięcia dzikich ptaków z powodu epidemii zanotowano jedynie w regionie Tumenia. Zdaniem Moskwy, w innych syberyjskich regionach sytuacja się ustabilizowała i nie wykryto nowych ognisk choroby. W Rosji w związku z zagrożeniem wybito już 120 tys. sztuk drobiu.
Zagrożeniem przeniesienia ptasiej grypy do zachodniej Europy najbardziej przejęła się Holandia. Władze tego kraju wprowadziły zakaz wypuszczania drobiu na zewnątrz. Unia Europejska przekonuje jednak, zapewne z obawy przed wybuchem paniki, że ryzyko rozprzestrzenienia zarazy jest minimalne. W tym tygodniu w Brukseli mają się spotkać unijni eksperci, którzy omówią ten problem. Najprawdopodobniej jednak zostaną wprowadzone takie środki ostrożności jak w Holandii. Już obecnie Niemcy rozważają wprowadzenie podobnych ograniczeń w hodowli drobiu.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ostrzega, że istnieje niebezpieczeństwo, iż jesienią wirus dotrze do europejskiej części Rosji, a potem do sąsiednich krajów. WHO obawia się, że zmutuje się on z ludzką odmianą wirusa grypy, a wtedy mogłaby wybuchnąć pandemia (ogólnoświatowa epidemia), która mogłaby zabić nawet 50 mln ludzi. Na razie nie ma bowiem leku na taką nową chorobę.

Dr Zbigniew Hałat, lekarz medycyny, specjalista epidemiolog:
Zgadzam się ze światowymi ekspertami, którzy twierdzą, że istnieje bardzo wysokie prawdopodobieństwo zmutowania wirusa ptasiej grypy H1N1 i przeniesienia na człowieka. Wiadomo, że tyglem grypy jest Azja Południowo-Wschodnia, gdzie właściwie współegzystują ze sobą ludzie, drób i trzoda chlewna. Dochodzi tam bardzo często do wymiany materiału genetycznego pomiędzy wirusami grypy. Jednym z racjonalnych sposobów walki z tym zagrożeniem jest zgromadzenie rezerw leku przeciwgrypowego, który podaje się przez dziesięć dni. Jest to sposób w skali kraju szalenie drogi. Bardzo też obciąża organizm człowieka. Warto także dotknąć problemu utylizacji uśmierconego drobiu, jeśli tego będzie wymagać sytuacja. Według mojej wiedzy, Polska jest do tego zupełnie nieprzygotowana. Nie ma wyznaczonych spalarni ani miejsc składowania padłych zwierząt. Jeśli dojdzie u nas do rozwoju ogniska choroby, trzeba będzie wybić cały drób. Więc najbardziej realne byłoby chyba szczepienie. Należałoby też zebrać ekspertów z pokrewnych dziedzin i wspólnie zastanowić się nad tym zagrożeniem.
not. JS


"Nasz  Dziennik", 12. października 2005r. 

Trzeba podnosić odporność

Z dr. Zbigniewem Hałatem, epidemiologiem, rozmawia Artur Kowalski

Jakie jest prawdopodobieństwo przedostania się do Polski wirusa ptasiej grypy?
- Prawdopodobieństwo graniczy z pewnością. Nie ma najmniejszych powodów, aby podważać przekonania ornitologów, że takie międzylądowanie ptaków lecących do Polski znajduje się w delcie Dunaju. Jeżeli odkryty właśnie tam szczep grypy rozwinie się w najbardziej ryzykownym kierunku dla ludzi i dla zwierząt, to wtedy będziemy mieć do czynienia z wirusem H5N1, czyli ze szczepem grypy ptasiej, która na razie może się przenosić z ptactwa na ludzi, ale w każdej chwili może się zmutować i przenosić się z człowieka na człowieka.

Jak bardzo realne jest przeniesienie się wirusa ptasiej grypy z człowieka na człowieka?
- Wirus grypy jest takim wirusem, który najłatwiej się mutuje spośród wszystkich wirusów chorobotwórczych, które na dużą skalę zagrażają ludzkości. W związku z tym w każdej chwili może dojść do nowej mutacji. Mutacja może zajść w organizmie człowieka chorego na grypę ludzką, który jednocześnie ulegnie zarażeniu grypą ptasią. Wówczas dojdzie do wymiany materiału genetycznego wirusa grypy ptasiej z wirusem grypy ludzkiej. W konsekwencji grypa ludzka, która ma niską śmiertelność, od wirusa grypy ptasiej uzyska cechy wysokiej śmiertelności. Natomiast łatwo będzie się przenosić między ludźmi tak jak zwykła grypa, czego do tej pory nie ma w przypadku zwykłej grypy ptasiej.

W jaki sposób możemy się chronić przed chorobą czy choćby zminimalizować zagrożenie wystąpieniem ptasiej grypy?
- Jeżeli chodzi o hodowców drobiu, to trzeba sobie zdawać sprawę z tego, że nawet małe stadko kur może zostać zaatakowane z powietrza. Dzikie ptaki, które są nosicielami wirusa, mogą zrzucać takie bombki biologiczne właściwie wszędzie. Zalecenie, żeby chować ptactwo pod dach, jest jednak na tyle słuszne, na ile przyniosłoby spodziewane skutki. Jeżeli ktoś chodzi po podwórku, to łatwo wniesie na butach do swojego kurnika odchody dzikiego ptaka zawierające szczepy grypy ptasiej. Należałoby przy wejściu do kurnika rozłożyć matę nasączoną środkiem wirusobójczym, ale trzeba by też zmieniać buty i odzież, zakładać hełm a to są przecież nierealne wymagania.

Co w takim razie pozostaje?
- Jedyne, co nas może ratować, to wyjście naprzeciw wymaganiom medycyny współczesnej - mianowicie podnoszenie odporności. Dobrze wiemy, że drób karmiony w masowych tuczarniach soją genetycznie zmodyfikowaną czy innymi mieszankami zawierającymi antybiotyki ma obniżoną odporność i w pierwszej kolejności może paść ofiarą każdego zarazka, z wirusem ptasiej grypy na czele. Drób żywiony naturalnie jest wielokrotnie bardziej odporny.

Jak długo jeszcze może trwać takie zagrożenie?
- Zdecydowanie w każdej chwili możemy oczekiwać kolejnej mutacji. Obecnie jak najbardziej wskazane jest szczepienie ochronne drobiu przeciwko temu wirusowi, który został rozpoznany, aczkolwiek działania te są już w znacznym stopniu spóźnione.

Dziękuję za rozmowę.


"Nasz Dziennik", 26.  października 2005r.

Spokojnie i bez paniki

Rozporządzenie ministra rolnictwa zakazujące trzymania drobiu na otwartej przestrzeni nie przez wszystkich hodowców jest przestrzegane. Wśród niektórych zagrożenie ptasią grypą wywołuje panikę, wskutek czego wiele osób poddaje się szczepieniu. Specjaliści, aby uspokoić przestraszonych, wyjaśniają, jakie jest ryzyko zakażenia wirusem H5N1.
- 15 października minister Pilarczyk wydał rozporządzenie, w którym nakazał szereg czynności stosowanych rutynowo we wszystkich krajach świata w celu ograniczania częstości występowania zakażeń wirusem influenzy o wysokiej zjadliwości - mówi kierownik Zakładu Chorób Ptaków z Wydziału Medycyny Weterynaryjnej prof. Piotr Szeleszczuk ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego. - Co do realizacji wymogów ministerstwa, to ten nakaz jest różnie stosowany, tak jak w życiu. Mamy w Polsce ok. 3,5 tys. ferm i te są zabezpieczone. Należy jednak podchodzić do całej sprawy bez histerii i w spokoju. Nawet jeśli to rozporządzenie nie będzie wykonywane w sposób dosłowny, to zapewne zwróci uwagę właścicieli, gdyby w jakimś momencie pojawiły się niepokojące objawy. Spostrzeżenie takich zjawisk może spowodować, że te osoby zgłoszą zaistniałą sytuację odpowiednim służbom - uspokaja kierownik Zakładu Chorób Ptaków.
Do najprostszych sposobów zabezpieczenia się przed ptasią grypą należą podstawowe czynności higieniczne. Specjaliści informują, że wirusy są bardzo wrażliwe na podstawowe środki higieniczne, dlatego przy użyciu mydła natychmiast giną. - Należy myć ręce po każdym kontakcie z drobiem, po wizycie nad wodą czy na łące - mówi epidemiolog dr Zbigniew Hałat. - Jeżeli natomiast zauważymy gdzieś padłe ptactwo, trzeba poinformować o tym odpowiednie służby, np. policję. Jeżeli jest się właścicielem kurnika, należy wykonać rozporządzenie ministra i pamiętać, aby po powrocie z podwórka czy ze szkoły nasze dzieci zawsze myły ręce. Najważniejszy jest zdrowy rozsądek i zachowanie podstawowych środków higieny, a nie lęk i popadanie w panikę - konkluduje dr Hałat.
Jak informuje prof. Szeleszczuk, ptasia grypa - influenza, może występować u ludzi albo u zwierząt i jest wywoływana przez różne wirusy. W 1997 r. pojawił się pewien rodzaj mutanta, wirusa, który ma pochodzenie ptasie i może przenosić się bezpośrednio na ludzi. - Do dziś jeszcze nikt nie udowodnił, że produkty drobiowe stanowią zagrożenie dla zdrowia człowieka - mówi prof. Szeleszczuk.
- Jeżeli produkty te są poddane rutynowej obróbce termicznej, takiej jak np. gotowanie, to już w temperaturze powyżej 70 stopni Celsjusza wirus ginie w przeciągu kilku sekund, natomiast temperatura 90 stopni Celsjusza zabija go natychmiast - wyjaśnia prof. Szeleszczuk. Zakażenie, jeśli występuje, to tylko u tych osób, które miały intensywny kontakt z chorym ptakiem, wydzielającym duże ilości wirusa H5N1.
W przypadku dzikiego ptactwa najbardziej narażony na działanie wirusa jest drób wodny, do którego zaliczamy wszelkiego rodzaju kaczki, gęsi, mewy czy bataliony. Ptaki te są specjalnie monitorowane i mogą stanowić grupę ryzyka. W sytuacji kontaktu z łabędziami parkowymi zastosowanie podstawowych zasad higieny jest zupełnie wystarczające. - Jeśli chodzi o gołębie, to stanowią one niewielkie zagrożenie, ponieważ w warunkach naturalnych nie chorują na ptasią grypę, dlatego też wybijanie tego typu ptaków czy próba ich niszczenia stwarza większe ryzyko z powodu innych możliwych zarazków. Pozostawienie ich w spokoju jest więc najlepszym rozwiązaniem - dodaje kierownik Zakładu Chorób Ptaków.
Nawet jeśli spotkamy się z informacją o możliwości zakupu zabezpieczenia przeciwko ptasiej grypie w jakiejś aptece, to musimy mieć świadomość, że jest to tylko zwykła szczepionka przeciwko tradycyjnej grypie. Zupełnie inną sprawą są szczepionki zakupione przez rząd dla leczenia chorych, którzy mogą zostać zakażeni wirusem. Są także dostępne leki, które powinny być przeznaczone dla specjalnej grupy ryzyka, np. dla myśliwych, hodowców drobiu czy też ludzi z racji zawodu mających kontakt z ptakami.
Jeśli w jakimś miejscu w Polsce wykryje się ptasią grypę, wtedy dojdzie do likwidacji całego stada, z którego pochodzi chore zwierzę, a następnie zostanie dokonana utylizacja w promieniu 3 km, aby stworzyć strefę wolną od wirusowego zagrożenia.
Magdalena M. Stawarska


A Chinese health worker vaccinates Monday a pigeon against bird flu in a house for pigeons hovering over the Quancheng Square each day in Ji'nan, East China's Shandong Province. China is on alert against the avian influenza. [Xinhua]

Na trasie przelotów ptaków wędrownych,
300 km  na płn.-wsch. od Pekinu,
w powiecie Heishan należącym do prowincji Liaoning,
do piątku 4. listopada 2005r. padło 9 tys. kurczaków.
Od soboty do południa w niedzielę
wybito  369 tys. - 6 milionów sztuk drobiu
w promieniu 3 km od ogniska.
 W Pekinie wprowadzono zakaz handlu żywym drobiem.
Za odmowę poddania zwierząt
szczepieniom przeciw ptasiej grypie
właścicielowi grozi 15 dni więzienia i grzywna.

People's Daily Online

Highly Pathogenic Avian Influenza In Romania
Information received on 31 Oct 2005 from Dr. Gabriel Predoi, Director General, National Sanitary Veterinary and Food Safety Authority, Bucharest:
The avian influenza virus detected in a heron, found dead in Vaslui County on 21 Oct 2005, was confirmed to be of H5N1 subtype.
Conventional amino acid sequencing has revealed a motif of PQGERRRKKRGLF, a sequence consistent with high pathogenicity and the same cleavage site sequence as in the Novosibirsk (Russia), Qinghai (People's Republic of China), Turkey and previous Romanian isolates.
Preliminary phylogenetic analysis (approx. 300 bp) places the Romanian isolate in the same grouping as the above viruses, with the closest matches being 100 percent with the chicken Romania Av 1210/05 and also the Turkey virus.

A Chinese health worker vaccinates Monday a pigeon against bird flu in a house for pigeons hovering over the Quancheng Square each day in Ji'nan, East China's Shandong Province. China is on alert against the avian influenza. [Xinhua]


Najłatwiej było wysłać zastępy
funkcjonariuszy państwowych służb
do gospodarstw rodzinnych
i nakładać kary za trzymanie
paru sztuk drobiu
na świeżym powietrzu.

A tu okazuje się, że
pod latarnią najciemniej:

16. listopada 2005 ok. godz. 14
Rondo Romana Dmowskiego
w centrum Warszawy:
padły gołąb leży pod latarnią
kilkaset metrów od siedziby władz
odpowiedzialnych za zabezpieczenie Polski
przed ptasią grypą.


21. grudnia 2005

Epizoocja ptasiej grypy rozwija się na Ukrainie. Władze Ukrainy zamierzają objąć kwarantanną cały Krym, pomimo strat, jakie poniosą tamtejsi hodowcy drobiu. Krym dostarcza 1/5 mięsa drobiowego wytwarzanego na Ukrainie.

Epizoocja ptasiej grypy rozwija się w Rumunii. Od października 2005r.  zarejestrowano ogniska w 21 wsiach w ok. Delty Dunaju, 300 km na wschód od Bukaresztu. W połowie grudnia ogniska ptasiej grypy wykryto w dwóch wsiach powiatu Ialomita, 100 km na wschód od Bukaresztu.


"Nasz  Dziennik", 6. marca 2006r. 

Dr Zbigniew Hałat, epidemiolog:
Zwiększyło się zagrożenie H5N1. Wirus ten czasami przechodzi na ludzi, takie zagrożenie może potrwać w Europie co najmniej kilkanaście lat. Po zmieszaniu w organizmie człowieka materiału genetycznego ze zwykłą ludzką grypą wirus ten może wywołać pandemię grypy o zjadliwości ptasiej (zabija 50 procent ludzi zakażonych). Ponieważ opóźnia się okres zwykłej sezonowej epidemii grypy, to część populacji nieuodporniona na zwykłą sezonową grypę rośnie i to stwarza dodatkowe zagrożenie. Należy unikać zbliżania się do padłego ptactwa i dotykania go, wystrzegać się kontaktu z odchodami ptaków. Odległość bezpieczna to 1 metr - dotyczy to kontaktu ze zwierzęciem (uważajmy na zwierzęta osłabione), a także rozmowy z człowiekiem zakażonym wirusem. I nie wolno karmić ptaków. Zwłaszcza trzeba pilnować dzieci.
not. PPT



Do 8.marca 2006r.
do Światowej Organizacji Zdrowia
zgłoszono 126 potwierdzonych przypadków ptasiej grypy A (H5N1),
z czego połowa dotyczyła osób w 17 r. ż. i młodszych,
trzy czwarte - w 29 r. ż. i młodszych,
dziewięć na dziesięć - w 39 r. ż. i młodszych.
Chorują osoby urodzone po roku 1968.

zgony młodych ludzi w Azerbejdżanie
stanowią kolejne potwierdzenie
potrzeby szczególnej ochrony
dzieci, młodzieży i młodych dorosłych
przed wirusem ptasiej grypy A (H5N1)


Jean-Baptiste Greuze: L'Oiseau mort
1770 - 1800, Musée du Louvre
Powstały w czasach krwawej rewolucji
rokokowy obraz przedstawia dziecko, 
które wzdraga się przed kontaktem 
z martwym ptakiem

Jean-Baptiste Greuze: L'Oiseau mort


W 2006r. w Turcji umierają dzieci, które
miały kontakt z wirusem ptasiej grypy, 
wśród nich Mehmet Ali Kocyigit, 14 lat

Mehmet Ali Kocyigit (left)


Wykaz gatunków podatnych na ptasią grypę H5N1
Doniesienia naukowe dotyczące wysoce zjadliwej ptasiej grypy H5N1
u zwierząt dzikich i domowych

Publikacja na stronie domeny halat.pl w dniu 11. marca 2006r.