Włosy na głowie rosną średnio 1-1,5 cm miesięcznie, co daje 12-18 cm rocznie. Tempo wzrostu zależy od genetyki, wieku, hormonów oraz długości fazy anagenu, która trwa od 2 do 7 lat. Najszybciej rosną włosy osób pochodzenia azjatyckiego (1,3-1,5 cm na miesiąc), natomiast najwolniej u osób afrykańskiego pochodzenia (0,8-1 cm na miesiąc). Różnice pomiędzy mężczyznami a kobietami są niewielkie i niejednoznaczne, choć u mężczyzn faza anagenu jest krótsza, co ogranicza maksymalną długość włosa. Tempo wzrostu powyżej 2 cm miesięcznie jest rzadkością, a wartość 5 cm nie została potwierdzona żadnym badaniem. Najskuteczniejsze wspieranie porostu to eliminacja niedoborów żelaza, cynku i witamin z grupy B. Ponadto regularny masaż skóry głowy może zwiększyć grubość włosów nawet o około 8%.
Ile średnio rosną włosy na głowie w ciągu miesiąca?
Włosy na głowie przyrastają średnio od 1 do 1,5 centymetra w ciągu miesiąca. Takie dane pochodzą z analiz przeprowadzonych na dużych grupach badanych. Jednak tempo wzrostu bywa bardzo zróżnicowane, u niektórych osób wynosiło od 0,6 aż do 3,36 centymetra miesięcznie, choć większość wyników zwykle mieści się między 0,6 a 1,5 cm.
Na szybkość przyrostu włosów wpływają różne czynniki, w tym także pochodzenie etniczne. Przykładowo, osoby o azjatyckich korzeniach cechują się najszybszym wzrostem, sięgającym średnio 1,3-1,5 cm na miesiąc. Natomiast u osób pochodzenia afrykańskiego tempo to jest niższe i zwykle wynosi około 0,8-1 cm. Włosy rosną tylko podczas fazy anagenu, trwającej od 2 do 7 lat, a to właśnie ten okres determinuje maksymalną długość włosów. Poza tym na tempo wzrostu przede wszystkim wpływ mają geny, dlatego nawet przy identycznej diecie i pielęgnacji efekty mogą się znacznie różnić między dwiema osobami.
Ile włosy mogą urosnąć w ciągu roku?
Przy średnim tempie wzrostu wynoszącym od 1 do 1,5 cm miesięcznie, włosy mogą wydłużyć się nawet o 12-18 cm w ciągu roku. To proste obliczenie, mnożąc miesięczny przyrost przez 12, otrzymujemy ten zakres (1 cm x 12 = 12 cm, 1,5 cm x 12 = 18 cm).
Jednak u niektórych osób wzrost jest wolniejszy i wynosi 7-10 cm rocznie. Z kolei ci, którzy mają szybszy metabolizm mieszków włosowych, mogą zauważyć przyrost przekraczający 20 cm w skali roku.
Warto mieć na uwadze, że roczny przyrost to efekt wzrostu włosów w fazie anagenu. Dlatego osoby, których ta faza jest krótsza, mimo prawidłowego miesięcznego tempa, nie osiągają maksymalnej długości swoich włosów. Co więcej, szybkość wzrostu włosów zmienia się w ciągu roku, zwykle wiosną i latem włosy rosną trochę szybciej niż w chłodniejszych miesiącach. Takie sezonowe różnice mogą sięgać kilku milimetrów rocznie.
Jak długo rośnie 10 cm włosów?
Przy przeciętnym wzroście włosów, który wynosi od 1 do 1,5 centymetra na miesiąc, uzyskanie 10 centymetrów długości zajmuje zazwyczaj od około 6,7 do 10 miesięcy. Obliczenia bazują na podzieleniu pożądanej długości przez średni miesięczny przyrost, przykładowo 10 cm podzielone przez 1 cm daje 10 miesięcy, a podzielone przez 1,5 cm, około 6,7 miesiąca.
Gdy tempo wzrostu wynosi około 1,25 cm miesięcznie, przeciętny czas potrzebny na osiągnięcie 10 centymetrów to około 8 miesięcy. Warto jednak pamiętać, że jeśli włosy są zniszczone lub mają tendencję do łamania, proces może się przedłużyć. W takich sytuacjach pomimo prawidłowego funkcjonowania mieszków włosowych realna długość włosów przyrasta wolniej, ponieważ ich kondycja osłabia efektywność wzrostu. Z kolei osoby, których włosy rosną wolniej, na przykład w tempie 0,6 do 0,8 cm na miesiąc, muszą przygotować się na czas nawet od 12 do 16 miesięcy, by osiągnąć ten sam rezultat.
Czy włosy mogą urosnąć 2 cm w miesiąc?
Takie tempo przyrostu włosów zdecydowanie przewyższa średnią, która zwykle wynosi około 1-1,5 cm na miesiąc. W niektórych badaniach zanotowano nawet wzrost sięgający 3,36 cm w ciągu miesiąca, co pokazuje, że 2 cm plasują się raczej na granicy najwyższych wartości, choć dotyczy to tylko niewielkiej grupy osób.
Najczęściej tak szybki wzrost to efekt wielu sprzyjających warunków, takich jak:
- Dobra kondycja zdrowotna,
- Młody wiek,
- Odpowiedni poziom hormonów,
- Właściwa podaż witamin i minerałów.
Dla większości jednak 2 cm przyrostu na miesiąc to poziom trudny do utrzymania, nawet przy starannej pielęgnacji, ponieważ w dużej mierze tempo wzrostu włosów jest uwarunkowane genetycznie. Warto także mieć na uwadze, że pojedynczy pomiar może być zawyżony przez pomyłki lub różnice między poszczególnymi włosami, które naturalnie rosną w różnym tempie.
Czy włosy mogą urosnąć 5 cm w miesiąc?
Nie, tempo wzrostu włosów na poziomie 5 centymetrów miesięcznie znacznie przewyższa wszystkie znane pomiary. Najwyższe odnotowane wartości sięgały około 3,36 cm w miesiącu, ale dotyczyły one rzadkich, nieprzeciętnych przypadków, a nie standardowego wzrostu u przeciętnej osoby.
Średnio włosy rosną w tempie około 1-1,5 cm miesięcznie, więc wynik 5 cm oznaczałby wzrost trzy do pięciu razy szybszy niż u większości ludzi. Takie dane nie mają potwierdzenia w literaturze naukowej. Obietnice błyskawicznego przyrostu włosów często pojawiają się w reklamach kosmetyków i suplementów, niemniej jednak żaden z dostępnych bez recepty preparatów nie potrafi tak znacząco wpłynąć na biologiczne procesy w cebulkach włosów. Realistycznie należy oczekiwać tempa wzrostu mieszczącego się w granicach 1-1,5 cm miesięcznie, a w wyjątkowych sytuacjach może ono osiągnąć około 2 cm.
| Temat | Najważniejsze informacje |
|---|---|
| Średni wzrost włosów na głowie | Włosy rosną średnio od 1 do 1,5 cm miesięcznie; zakres od 0,6 do 3,36 cm; faza anagenu trwa 2-7 lat i determinuje maksymalną długość. |
| Czynniki wpływające na tempo wzrostu | Genetyka (długość fazy anagenu), hormony płciowe (testosteron, estrogeny), wiek (tempo spada po 40-50 r.ż.), stan odżywienia (żelazo, cynk, witaminy B), zdrowie, tarczyca, stres, leki. |
| Różnice etniczne | Azjaci mają najszybszy wzrost (1,3-1,5 cm/mies.), osoby pochodzenia afrykańskiego mają wolniejszy (ok. 0,8-1 cm/mies.). |
| Metody przyspieszenia wzrostu | Uzupełnianie niedoborów (żelazo, cynk, witaminy B), masaż skóry głowy (4 min/dziennie przez 24 tygodnie zwiększa grubość włosów o ok. 8%), unikanie uszkodzeń mechanicznych (podcinanie końcówek, delikatne rozczesywanie, unikanie wysokich temperatur). |
| Kiedy skonsultować się z lekarzem | Przy wyraźnym spowolnieniu wzrostu włosów, możliwe zaburzenia hormonalne lub problemy z tarczycą wymagające leczenia. |
Jakie czynniki wpływają na tempo wzrostu włosów?
Tempo wzrostu włosów w dużej mierze determinuje genetyka, która ustala długość fazy anagenu, od 2 do 7 lat, oraz maksymalną długość włosa. Równie istotny wpływ mają hormony płciowe. Na przykład u mężczyzn testosteron sprzyja szybszemu porostowi, podczas gdy u kobiet estrogeny modulują ten proces, zwłaszcza w okresie rozrodczym.
Wiek także odgrywa ważną rolę: po 40 lub 50 roku życia tempo wzrostu oraz gęstość mieszków włosowych powoli się zmniejszają. Nie bez znaczenia jest także stan odżywienia organizmu, niedobory takich pierwiastków jak żelazo, cynk czy witaminy z grupy B często powodują hamowanie wzrostu i nasilone wypadanie włosów.
Dodatkowo tempo porostu włosów ulega sezonowym wahaniom i zależy od
- Ogólnego zdrowia,
- Funkcjonowania tarczycy,
- Poziomu stresu,
- Stosowanych leków.
Dlaczego włosy bardzo wolno rosną?
Bardzo powolne tempo wzrostu włosów najczęściej związane jest z niedoborami żelaza, cynku lub witamin z grupy B, które są kluczowe dla prawidłowej produkcji keratyny, budującej strukturę włosa. Inną przyczyną może być genetycznie skrócona faza anagenu, im krócej mieszek pozostaje aktywny, tym mniejsza szansa na wyrośnięcie długiego włosa, niezależnie od szybkości jego wzrostu. Zaburzenia hormonalne, na przykład dotyczące tarczycy, oraz przewlekły stres często powodują, że więcej mieszków przechodzi w fazę spoczynku (telogen), co wyraźnie spowalnia widoczny przyrost włosów. Podobny efekt obserwujemy z wiekiem, po czterdziestce lub pięćdziesiątce tempo wzrostu i gęstość włosów stopniowo się zmniejszają. Warto zwrócić uwagę, jeśli nagle dochodzi do wyraźnego spowolnienia wzrostu wraz z nasilonym wypadaniem, wtedy wskazane jest zbadanie poziomu żelaza, ferrytyny oraz hormonów tarczycy, ponieważ często sygnalizuje to możliwy do skorygowania niedobór lub zaburzenie.
Czy tempo wzrostu włosów różni się między mężczyznami a kobietami?
Różnice w tempie przyrostu włosów między kobietami a mężczyznami są znikome i nie da się ich jednoznacznie określić. Część badań sugeruje, że panowie mogą mieć nieco szybszy wzrost włosa, podczas gdy inne, w tym szerokie badanie fototrichogramowe analizujące dziesiątki tysięcy włosów w fazie anagenu, pokazują przewagę kobiet.
Trudno więc wskazać, która z płci osiąga większy przyrost w centymetrach każdego miesiąca. Za to zdecydowanie lepiej wiadomo, że mężczyźni mają krótszą fazę anagenu, na co wpływ mają androgeny, takie jak testosteron. Skutkiem tego włosy u nich wypadają częściej, zanim zdążą urosnąć maksymalnie.
Z kolei u kobiet ten etap bywa wydłużony, co sprzyja zapuszczaniu długich kosmyków, niezależnie od chwilowej szybkości wzrostu. Dodatkowo tempo przyrostu włosów może się wahać np. w trakcie cyklu rozrodczego, pod wpływem zmian poziomu estrogenów. W praktyce więc to właśnie to, jak długo trwa faza anagenu, a nie tylko tempo wzrostu, wyjaśnia, dlaczego częściej to kobiety mają długie włosy, a nie mężczyźni.
Czy włosy na głowie rosną szybciej latem?
Tak, wiosną i latem włosy na głowie rosną nieco szybciej niż podczas chłodniejszych miesięcy. To zjawisko wynika ze zmian w cyklu wzrostu, które zachodzą sezonowo.
W cieplejszym okresie większość mieszków włosowych pozostaje w aktywnej fazie anagenu, co powoduje przyspieszenie wzrostu pasm. Różnica ta jest jednak subtelna, sięga zaledwie kilku milimetrów miesięcznie, a nie centymetrów. Dodatkowo, latem wzrasta ukrwienie skóry głowy, co korzystnie wpływa na odżywienie mieszków włosowych i ich kondycję. Warto jednak pamiętać, że efekt sezonowy nie zastępuje wpływu diety, predyspozycji genetycznych czy ogólnego stanu zdrowia, które odgrywają kluczową rolę w tempie wzrostu włosów przez cały rok.
Jak skutecznie przyspieszyć porost włosów?
Przyspieszenie wzrostu włosów wymaga przede wszystkim uzupełnienia niedoborów składników odżywczych, zmniejszenia uszkodzeń mechanicznych oraz stymulowania mieszków włosowych. Nie warto natomiast polegać na kosmetykach, które obiecują szybkie i wielokrotne przyspieszenie porostu.
Uzupełnienie niedoborów żelaza, cynku oraz witamin z grupy B znacząco poprawia stan mieszków włosowych, a w przypadku spowolnienia wzrostu spowodowanego brakami tych składników, może skrócić fazę spoczynku włosa. Jedną z dobrze udokumentowanych metod wspomagających porost jest regularny masaż skóry głowy. Badania z 2016 roku wykazały, że codzienne, czterominutowe masaże przez 24 tygodnie potrafią zwiększyć grubość włosów nawet o około 8%.
Aby zapobiec łamaniu i utracie długości włosów, ważne jest ograniczanie uszkodzeń mechanicznych:
- Regularne podcinanie rozdwojonych końcówek,
- Delikatne rozczesywanie,
- Unikanie wysokich temperatur podczas stylizacji.
Te działania nie zwiększają szybkości wzrostu, ale pozwalają zachować zdrowy wygląd i odpowiednią długość włosów. Jeśli zauważysz wyraźne spowolnienie porostu, warto skonsultować się z lekarzem. Często źródłem problemu są zaburzenia hormonalne lub schorzenia tarczycy, które wymagają odpowiedniego leczenia.
Co zrobić, żeby włosy rosły 3 cm na miesiąc?
Tempo wzrostu włosów na poziomie 3 centymetrów miesięcznie nie wynika wyłącznie z pielęgnacji. Zazwyczaj włosy rosną w tempie 1-1,5 cm na miesiąc. Najwyższe odnotowane przypadki sięgały około 3,36 cm, lecz są to rzadkie sytuacje, niezwiązane bezpośrednio z żadnymi specjalnymi zabiegami.
Zamiast dążyć do nierealnych rezultatów, warto skupić się na usuwaniu przeszkód hamujących wzrost:
- Niedobory żelaza,
- Cynku,
- Witamin z grupy b,
- Zaburzenia hormonalne.
Regularne masowanie skóry głowy, potwierdzone badaniami jako metoda poprawiająca gęstość włosów, wspomaga zdrowie mieszków, ale nie powoduje wielokrotnego przyspieszenia ich wzrostu. Odpowiednio zbilansowana dieta, obfitująca w białko, żelazo i cynk, tworzy sprzyjające warunki dla wzrostu zgodnego z genetycznym potencjałem włosów, choć jej wpływ na tempo nie jest drastyczny. Realne jest dążenie do górnej granicy naturalnego zakresu, czyli około 1,5-2 cm miesięcznie, ponieważ wartości znacznie przekraczające ten poziom są mało prawdopodobne.
Jak dieta wpływa na szybkość rośnięcia włosów?
Dieta oddziałuje na szybkość wzrostu włosów pośrednio, dostarczając niezbędnych składników odżywczych, takich jak białko oraz minerały i witaminy, między innymi żelazo, cynk oraz witaminy z grupy B, które wspierają prawidłowe funkcjonowanie mieszków włosowych. Włosy głównie zbudowane są z keratyny, białka wymagającego odpowiedniej ilości aminokwasów siarkowych. Jeśli dieta jest uboga w białko, produkcja nowych włosów zwalnia, a ich struktura staje się bardziej podatna na uszkodzenia. Niedobór żelaza to jedna z częstszych przyczyn wolniejszego wzrostu oraz nadmiernego wypadania włosów. Nawet niewielkie braki tego pierwiastka mogą znacząco pogorszyć ich stan. Chociaż odpowiednio zbilansowana dieta nie pozwala przyspieszyć tempa wzrostu włosów ponad naturalny zakres, wynoszący średnio 1-1,5 cm miesięcznie, umożliwia osiągnięcie maksymalnej prędkości w granicach genetycznych oraz pomaga zmniejszyć utratę włosów. Osoby, które nie cierpią na niedobory pokarmowe, zwykle nie zauważają żadnych korzyści z dodatkowej suplementacji pod kątem szybszego wzrostu włosów.
Jakie produkty i składniki diety pomagają przyspieszyć porost włosów?
Do składników diety najczęściej kojarzonych z prawidłowym wzrostem włosów zaliczamy pełnowartościowe białka, takie jak jaja, ryby, drób czy rośliny strączkowe. Są one źródłem niezbędnych aminokwasów potrzebnych do produkcji keratyny.
Ważne są także pokarmy bogate w żelazo, np. czerwone mięso, podroby, szpinak czy soczewica, ponieważ jego niedobór często spowalnia tempo wzrostu włosów. Cynk, wspierający proces keratynizacji, można znaleźć w owocach morza, pestkach dyni i orzechach; jego brak bywa przyczyną łysienia telogenowego. Z kolei tłuste ryby morskie oraz orzechy dostarczają kwasów omega-3 i witaminy D, które korzystnie wpływają na kondycję skóry głowy oraz mieszków włosowych. Chociaż odpowiednio zbilansowana dieta z tymi produktami nie przyspieszy wzrostu włosów ponad naturalne tempo, skutecznie eliminuje niedobory, które mogą go hamować.
Jakie witaminy i suplementy pomagają na wzrost włosów?
Najpopularniejsze suplementy wspomagające wzrost włosów to biotyna (witamina B7), cynk oraz żelazo. Ich niedobór może znacząco hamować tempo wzrostu oraz osłabiać strukturę pasm.
W badaniach klinicznych przeprowadzonych w 2012 i 2015 roku na kobietach borykających się z przerzedzeniem włosów zaobserwowano:
- Poprawę gęstości,
- Zmniejszenie wypadania włosów,
- Efekty po około trzech miesiącach stosowania preparatu zawierającego kompleks białek morskich, biotynę, cynk i żelazo.
Warto podkreślić, że pozytywne efekty nie da się przypisać wyłącznie biotynie, ponieważ produkt zawierał kilka składników jednocześnie. Jak dotąd nie udowodniono, aby sama biotyna miała korzystny wpływ na włosy u osób, które nie cierpią na jej niedobór. Dlatego przyjmowanie suplementów „profilaktycznie” rzadko przynosi zauważalne korzyści.
Cynk oraz selen pełnią ważną rolę w różnych fazach cyklu wzrostu włosów i wzmacniają działanie biotyny. Preparaty łączące kilka składników często okazują się skuteczniejsze niż pojedyncze witaminy, zwłaszcza gdy problemy wynikają z deficytów kilku substancji jednocześnie.
Zanim zaczniemy suplementować, warto wykonać badania krwi, które pomogą potwierdzić rzeczywiste niedobory. Nadmiar niektórych minerałów, na przykład żelaza, może negatywnie odbić się na zdrowiu.
Jakie domowe sposoby stymulują szybszy wzrost włosów?
Jednym z najbardziej popularnych domowych sposobów na wspomaganie wzrostu włosów jest systematyczny masaż skóry głowy. Badania kliniczne potwierdziły, że nie tylko zwiększa on grubość włosów, ale także poprawia ukrwienie mieszków włosowych.
Wielu zwolenników naturalnych metod sięga po oleje takie jak rycynowy, kokosowy czy z czarnuszki, które wciera się bezpośrednio w skórę głowy. Dzięki temu skóra zostaje odpowiednio nawilżona, a włosy stają się mniej podatne na łamanie. Należy jednak pamiętać, że ich skuteczność w przyspieszaniu wzrostu nie została jednoznacznie potwierdzona.
Delikatne szczotkowanie to kolejny sposób, który ma pobudzać krążenie krwi w obrębie skóry głowy. Choć teoretycznie może to sprzyjać lepszemu odżywieniu mieszków włosowych, brakuje na to jednoznacznych dowodów naukowych.
Wpływ na kondycję włosów ma także styl życia, redukcja stresu oraz odpowiednia ilość snu mają znaczenie dla ich zdrowia. Przewlekłe napięcie może powodować, że mieszki włosowe przechodzą w stan spoczynku, co z kolei prowadzi do większego wypadania włosów. Najlepsze efekty w pielęgnacji osiąga się, łącząc domowe sposoby z dobrze zbilansowaną dietą oraz eliminacją ewentualnych niedoborów składników odżywczych.
Czy masaż skóry głowy stymuluje porost włosów?
Badanie przeprowadzone w 2016 roku wykazało, że codzienny masaż skóry głowy trwający zaledwie cztery minuty przez 24 tygodnie u 9 osób przyczynił się do zwiększenia grubości włosów o około 8%. Działanie tego zabiegu opiera się na rozciąganiu komórek mieszków włosowych, co stymuluje produkcję bardziej grubych włosów, a dodatkowo masaż usprawnia krążenie krwi w skórze głowy.
Większa ankieta z 2019 roku, obejmująca 327 uczestników, pokazała, że masaże trwające średnio od kilkunastu do dwudziestu minut codziennie przez około 7 miesięcy, a w niektórych przypadkach nawet dłużej, przyniosły wymierne korzyści. Blisko 69% badanych zauważyło mniejsze wypadanie włosów lub poprawę ich gęstości. Pierwsze efekty pojawiały się po około 36 godzinach łącznego czasu masażu.
Wpływ masażu skupia się przede wszystkim na zwiększeniu grubości i zagęszczeniu włosów. Zauważono jednak, że tempo ich wzrostu, mierzone w centymetrach na miesiąc, nie ulegało istotnym zmianom, mimo wyraźnej poprawy ich struktury. Aby osiągnąć zauważalne rezultaty, masaż skóry głowy trzeba wykonywać regularnie i systematycznie przez kilka miesięcy. Sporadyczne zabiegi rzadko przynoszą oczekiwane efekty, dlatego warto potraktować tę praktykę jako długoterminową inwestycję w kondycję włosów.
Które wcierki do skóry głowy dają najlepsze efekty?
Minoksydyl to najlepiej zbadana substancja wśród dostępnych wcierek do skóry głowy. Występuje w formie roztworu lub pianki, zwykle w stężeniach 2% lub 5%, i stosuje się ją miejscowo. Jej działanie polega na przedłużeniu fazy wzrostu włosa, anagenu, co u części osób przekłada się na zwiększenie gęstości włosów.
Preparaty z kofeiną, które również są aplikowane na skórę głowy, mają potencjał stymulowania mieszków włosowych. Jednak ich skuteczność, w porównaniu do minoksydylu, opiera się na znacznie słabszych dowodach klinicznych.
Naturalne oleje, takie jak rycynowy czy kokosowy, wpływają korzystnie na nawilżenie skóry oraz mogą zmniejszać łamliwość włosów, choć ich wpływ na tempo wzrostu włosów nie jest potwierdzony i zdecydowanie nie dorównuje działaniu leków. Wcierki zawierające ekstrakty roślinne często reklamuje się jako wspierające porost włosów, ale w większości przypadków nie dysponują one solidnymi badaniami klinicznymi porównywalnymi do tych przeprowadzonych na minoksydylu. Decydując się na odpowiednią wcierkę, warto przede wszystkim wziąć pod uwagę źródło problemu z włosami. W przypadku łysienia androgenowego preparaty z minoksydylem mają najlepiej udokumentowane działanie i przewyższają kosmetyki o działaniu nawilżającym.
Czy częste podcinanie końcówek przyspiesza wzrost włosa?
Nie, skracanie końcówek nie sprawia, że włosy rosną szybciej. Ich wzrost następuje w cebulkach umieszczonych w skórze głowy, a nie na końcach pasm. Wiara, że podcinanie przyspiesza wzrost, wynika głównie z faktu, że po zabiegu włosy wyglądają na zdrowsze i bardziej gęste, jednak to tylko efekt wizualny.
Systematyczne usuwanie rozdwojonych końcówek ma istotne znaczenie praktyczne. Pomaga ograniczyć łamanie i rozdwajanie włosów, co pozwala zachować ich długość na dłużej. Dzięki temu można utrzymać efekt zapuszczania, bo włosy mniej się uszkadzają i tracą mniej swojej długości.
Przeciętnie włosy rosną w tempie około 1-1,5 centymetra miesięcznie. Na ten proces wpływ mają przede wszystkim stan mieszków włosowych, genetyka oraz ogólne zdrowie organizmu. Natomiast częstotliwość podcinania nie ma na niego wpływu.
Dlatego osoby marzące o długich włosach powinny postrzegać przycinanie jako sposób na ochronę przed uszkodzeniami, a nie jako metodę na przyspieszenie samego wzrostu. To przede wszystkim profilaktyka, która pomaga zachować to, co już udało się zapuścić.